مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری فصلنامه پژوهش‌های اخلاقی (انجمن معارف اسلامی ایران) 2383-3279 16 4 2026 5 28 Ethical Principles and the Moral Confrontation with the Enemy in Light of the Teachings of Nahj al-Balāgha اصول اخلاقی و نحوه مواجهه اخلاقی با دشمن در پرتو آموزه‌های نهج‌البلاغه 125 145 fa فاطمه شاکرین دانشجوی دکتری، رشته مدرسی معارف، گرایش اخلاق اسلامی دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران مجید ابوالقاسم زاده استادیار و عضو هیئت علمی گروه اخلاق اسلامی، دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران احمد غلامعلی استادیار دانشگاه قرآن و حدیث حمیدرضا شاکرین استاد تمام گروه منطق فهم دین، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، قم، ایران 2025 8 24 <p>Confrontation with an enemy is typically undertaken with the aim of overcoming them; however, the central concern of this paper is how to maintain ethical conduct amid enmity&mdash;a question examined through the lens of the Nahj al-Balāgha. This seminal work records the statements of Imam ʿAlī (a) in response to his numerous adversaries during periods of sedition and warfare, making it a rich source for presenting a precise and insightful portrayal of moral engagement with the enemy. This portrayal is grounded in justice, human dignity, and God-consciousness, while simultaneously preserving moral boundaries even in the midst of conflict and hostility. Employing a descriptive-analytical method and content analysis of the teachings of the Nahj al-Balāgha, this study seeks to identify and elucidate the foundational ethical concepts and approaches that govern confrontation with the enemy. The findings reveal that principles such as avoidance of injustice, faithfulness to covenants, fairness even toward adversaries, restraint of anger, and observance of human rights constitute the core of Imam ʿAlī&rsquo;s moral framework in dealing with enemies. While firmly committed to legitimate defense and resistance, this model prevents the descent into vengeance, humiliation, and unnecessary violence, thereby offering an elevated paradigm for the ethics of conflict and enmity. The article argues that the teachings of the Nahj al-Balāgha possess the theoretical and strategic potential to serve as a basis for rethinking the ethics of warfare and resistance within the contemporary Islamic world.</p> <p>رویارویی با دشمن به قصد چیره شدن بر اوست ولی مسئله اصلی در این نوشتار چگونگی رفتار اخلاقی در عین دشمنی است که بر پایه کتاب شریف نهج البلاغه بررسی می&zwnj;شود . در این کتاب سخنان امیرمومنان در برابر دشمنان متعدد ایشان در فتنه ها و جنگها گزارش شده است و منبع خوبی برای ارائه تصویری دقیق و حکیمانه از مواجهه اخلاقی با دشمن است؛ تصویری که از سویی متکی بر عدالت، کرامت انسانی و تقوای الهی است و از سوی دیگر، مرزهای اخلاقی را حتی در میانه نبرد و خصومت حفظ می&zwnj;کند. پژوهش حاضر، با روش توصیفی&zwnj;ـ&zwnj;تحلیلی و بر اساس تحلیل محتوای آموزه&zwnj;های نهج&zwnj;البلاغه، در پی شناسایی و تبیین مفاهیم و رویکردهای بنیادین اخلاقی در مواجهه با دشمن است. یافته&zwnj;های پژوهش نشان می&zwnj;دهد که اصولی همچون پرهیز از ظلم، وفای به عهد، رعایت انصاف حتی نسبت به دشمن، کنترل خشم و رعایت حقوق انسانی، در مرکز منظومه اخلاقی امام علی(ع) در تقابل با دشمنان قرار دارد. این الگو، در عین پایبندی به اصول مقاومت و دفاع مشروع، از سقوط به ورطه انتقام&zwnj;جویی، تحقیر و خشونت غیرضروری جلوگیری می&zwnj;کند و الگویی متعالی از اخلاق حاکم بر نبرد و دشمنی ارائه می&zwnj;دهد. این مقاله می&zwnj;کوشد نشان دهد که آموزه&zwnj;های نهج&zwnj;البلاغه، ظرفیت آن را دارند که به عنوان مبنایی نظری و راهبردی برای بازاندیشی در اخلاق جنگ و مقاومت در فضای معاصر جهان اسلام به&zwnj;کار گرفته شوند.</p> http://akhlagh.saminatech.ir/en/Article/Download/53692