مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریفصلنامه پژوهشهای اخلاقی (انجمن معارف اسلامی ایران)2383-32791642026528Analysis of the verbal use of cursing and cursing in the Holy Quran with an emphasis on its educational foundationsتحلیل کارگفتی لعن و نفرین در قرآن کریم با تاکید بر مبانی تربیتی آن528faمحمد هادی اربابیدانشجوی دکتری، گروه زبان انگلیسی؛ واحد زاهدان، دانشگاه آزاد اسلامی،زاهدان، ایرانمسعوداکبری زادهاستادیار، گروه زبان وادبیات عربی، واحد زاهدان، دانشگاه آزاد اسلامی، زاهدان، ایران0000-0002-4362-0643مهدیمحمدی نیااستادیار، گروه زبانشناسی، دانشگاه ولایت، ایرانشهر، ایران0000-0002-8790-07352025817<p>The most important and main mission of using curses and maledictions in the verses of the Holy Quran and also in the narrations is to show the ugliness or goodness of an act or action. In fact, by emphasizing and using curses, for example, cursing cheap traders, oppressors, oppressors, moral corrupters, etc., the Almighty has decided to show the ugliness of an action and prevent people from doing this action. In fact, the main characteristic of the word's function is to warn and warn. But curses have also been used to reveal God's hatred and aversion to doing and repeating an action and promoting it to everyone. In fact, the most obvious educational principles of using curses and maledictions in verses have moral dimensions. All undesirable things such as oppression, oppression, theft, drinking alcohol, cheap trading, idolatry, deceit, usury, eating orphans' property, etc. are prepared to show the extent of their ugliness along with a type of emphasis such as curses, curses, summons, emphasis or a commanding function.</p><p>مهمترین و اصلی¬ترین رسالت استفاده از لعن و نفرین در آیات قرآن¬کریم و همچنین در روایات نشان دادن قبح و یا حسن یک فعل و عمل است. درواقع با تاکید و استفاده از لعن برای مثال لعن کم¬فروشان، ظالمان، ستمگران، مفسدان اخلاقی و غیره حق¬تعالی برآن شده که قبح یک عمل را نشان دهد و افراد را از انجام این عمل بازدارد. در واقع خصوصیت اصلی کارگفتی این واژه هشداردهند و برحذردهنده بودن است. اما نفرین نیز استفاده شده است تا نفرت و بغض خداوند نسبت به انجام و تکرار یک فعل و ترویج آن بر همگان آشکار شود. در واقع بارزترین مبانی تربیتی استفاده از لعن و نفرین در آیات دارای ابعاد اخلاقی است. کلیه امور ناپسند چون ظلم، ستم، دزدی، شرب خمر، کم فروشی، بت پرستی، حیله¬گری، ربا، خوردن مال یتیم، و غیره جهت نشان دادن میزان قبیح بودن آن به همراه یک نوع تاکید چون لعن، نفرین، منادا، تاکید یا یک کارگفت دستوری آماده است.</p>http://akhlagh.saminatech.ir/fa/Article/Download/53687مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریفصلنامه پژوهشهای اخلاقی (انجمن معارف اسلامی ایران)2383-32791642026528Analysis of legal rules governing contracts related to the development of joint oil and gas fieldsتحلیل قواعد حقوقی ناظر بر قراردادهای مربوط به توسعه میادین مشترک نفت و گاز2971fa مریم اسکندریدانش آموخته رشته حقوق خصوصی، مقطع دکتری، دانشگاه عدالت، تهران، ایرانمحمدبهمنیگروه حقوق خصوصی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران2025811<p>Environmental conditions, legal system, domestic and international developments, and even changes in reservoir conditions, require the design of new contractual models in the exploration, development, and exploitation activities of joint oil and gas fields. From the discovery of the first oil well in Iran to the present, examining the process of changes in contracts related to the development of joint oil and gas fields shows that, except for the first oil contracts, which were concession contracts and had a long lifespan, almost no conventional and long-term contracts had been concluded until 1371 AH. However, in the years 1393-1372 AH, three generations of mutual purchase contracts were designed and implemented. Every government is trying to exploit these non-renewable resources in the best possible way and use the proceeds from them to develop and improve the livelihoods of its citizens. The oil and gas industry, as the main sources of energy, has had many ups and downs since the date of discovery until today. Many countries, based on their ownership and sovereignty rights over shared oil and gas fields, unilaterally exploit these fields based on the principle of possession. This independent and uncoordinated performance, which is contrary to the principles of conservation production from shared oil and gas reservoirs, will cause irreparable damage to the reservoir and will lead to a sharp decrease in the recovery coefficient of the reservoir and non-conservative production. Therefore, countries, taking into account the principle of maintaining the integrity of the reservoir and.</p><p>شرایط محیطی، نظام قانونی و تحولات داخلی و بینالمللی و حتی تغییرات شرایط مخزنها، الزام به طرح مدل‌های قراردادی جدید در فعالیت‌های اکتشاف، توسعه و بهرهبرداری میادین مشترک نفت و گاز را ایجاب میکند. از اكتشاف اوّلین چاه نفت در ایران تاکنون، بررسی روند تغییرات قرارداد‌های مربوط به توسعه‌ی میادین مشترک نفت و گاز، نشاندهندهی آن است که به جز اوّلین قرارداد‌های نفتی که قرارداد‌های امتیازی بودند و از طول عمر بالایی برخوردار بودند، تا سال ۱۳۷۱ه.ش، تقریباً هیچ نوع قرارداد متعارف و بلندمدتی منعقد نشده بود. لکن در سال‌های ۱۳۹۳-۱۳۷۲ ه.ش تاکنون، سه نسل از قرارداد‌های بیع متقابل، طراحی و عملیاتی شدند. هر دولتی تلاش دارد تا با بهترین شیوهی ممکن از این منابع تجدیدناپذیر بهرهبرداری کرده و عواید حاصل از آن را برای توسعه و بهبود معیشت شهروندان خود به کار گیرد. صنعت نفت و گاز به عنوان منابع اصلی انرژی از تاریخ کشف تا به امروز فراز و فرود‌ه‌ای فراوانی داشتهاند. بسیاری از کشورها بر اساس حقوق مالکیتی و حاکمیتی خود نسبت به میادین مشترک نفت و گاز اقدام به بهرهبرداری یکجانبه از این میادین براساس قاعدهی حیازت مینمایند. این عملکرد مستقل و ناهماهنگ که مغایر با اصول تولید صیانتی از مخازن مشترک نفت و گاز است باعث ایراد لطمات جبرانناپذیری به مخزن شده و کاهش شدید ضریب بازیافت مخزن و تولید غیرصیانتی را به همراه خواهد داشت. لذا کشورها با در نظر گرفتن اصل حفظ یکپارچگی مخزن و بهرهوری به قاعدهی همکاری در خصوص انجام عملیات نفتی در میادین مشترک روی آوردهاند. ایران دارای بیشترین میادین مشترک نفت و گاز با کشور‌‌های همسایه در سطح منطقهی خاورمیانه است. کشور‌‌های پیرامون ایران به طور یکجانبه و با سرعت زیادی از مخازن مشترک برداشت مینمایند که این موضوع در طولانیمدت ضرر‌های بسیاری به منافع تجاری و اقتصادی کشور وارد خواهد نمود. در بخش‌هایی از مناطق مرزی ایران که مورد ادعا‌های متلاقی و مناقشات مرزی نیست، انعقاد موافقتنامه‌های یکپارچهسازی با استفاده از مدل‌های منعقده در سطح بینالمللی میتواند راهکاری مناسب باشد.</p>http://akhlagh.saminatech.ir/fa/Article/Download/53688مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریفصلنامه پژوهشهای اخلاقی (انجمن معارف اسلامی ایران)2383-32791642026528khadijah a pioneer in Islam and a support for the Prophetخدیجه(س) پیشتاز در اسلام و پشتوانه برای حضرت رسول(ص)7385faسید جوادجلیلی شانیگروه معارف اسلامی، واحد گرمسار، دانشگاه آزاد اسلامی، گرمسار، ایران2025128<p>Umm al-Mu’minin, the Lady of Quraysh, was among the distinguished and influential women in the history of Islam. By entering into trade, she invalidated the usurious economy of the Age of Ignorance. In an era of corruption, when children were attributed to unknown fathers and women were known as possessors of banners, she became renowned as al-Tahirah (the Pure). Her noble virtues formed from her an exceptional personality who enjoyed the special attention of the Messenger and was a source of comfort to him—privileges that kindled the fire of spite and jealousy among other women and ill-wishers. Many reports and legends concerning Khadijah originated from ignorance and were influenced by motives that have been addressed. In two dimensions—her being a pioneer and a support—this study briefly elucidates her role and responds to certain instances of injustice. She awaited the Prophet’s mission beforehand; thus, her affirmation and belief preceded the proclamation of prophethood. She was the first woman to witness the light of prophethood and to believe in him. She was a cultivated woman who spent all her status and wealth in the path of her Prophet’s objectives. A maiden who rejected the chiefs and leaders of her people and tribe, and in her first marriage entered into matrimony with him. She was a pioneer and a support; her conduct in both aspects, and in other dimensions of her character, can be history-making and inspirational. As expressed in the Noble Qur’an, she can be a model for all the people of the world. (cf. al-Tahrim/11–12).</p><p>ام¬المومنین بانوی قریش از بانوان فرهیخته و تأثیرگذار در تاریخ اسلام است. با ورود در تجارت بر اقتصاد ربوی جاهلیت خط بطلان کشید، و در عصر آلودگیها که فرزندان را به پدران ناشناخته می¬شناختند و زنانی به ذوات الأعلام شهره بودند؛ به طاهره اشتهار یافت. کمالات ارزشمندش از وی شخصیتی ممتاز ساخت که مورد عنایت خاص حضرت رسول و مایه آرامش خاطرش بوده است. امتیازاتی که آتش حقد و حسادت دیگر بانوان و بدخواهان را مشتعل می‌ساخت. بسیاری از اخبار و افسانه¬ها در خصوص خدیجه نشأت گرفته از جهالت و متأثر از اغراضی است که بدان پرداخته شد. در دو محور، پیشتازی و پشتوانه بودن وی به اختصار تبیین می¬گردد و به مواردی از بی مهریها پاسخ می¬دهد. او بعثت حضرت را از قبل انتظار می¬کشید. بنابراین تصدیق و باور وی از قبل بعثت بوده است. نخستین بانویی است که نور نبوت را مشاهده نموده و به حضرت ایمان آورد. او بانویی است فرهیخته که همه اعتبار و ثروت خود را در راه اهداف پیامبرش هزینه نمود. دوشیزه¬ای که به سران و امرای قوم و قبیله پاسخ منفی می¬دهد. و در نخستین ازدواج خود، به عقد حضرت در می¬آید. پیشتاز بود و پشتوانه، منش وی در هر دو محور و دیگر وجوه شخصیتی می¬تواند تاریخ¬ساز و الهام بخش باشد. به تعبیر قرآن کریم اسوه¬ای باشد برای همه مردم عالم. (نک: التحریم/ 12-11)</p>http://akhlagh.saminatech.ir/fa/Article/Download/53689مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریفصلنامه پژوهشهای اخلاقی (انجمن معارف اسلامی ایران)2383-32791642026528Allegorical Characterization in Kalila and Dimna and Qabusnamaشخصیتپردازی تمثیلی در کلیله و دمنه و قابوسنامه87102faمرضیهرشیدیدانشجود دکتری زبان و ادبیات فارسی،واحد خرم آباد،دانشگاه آزاد اسلامی،خرآباد،ایرانسعیده نیازی استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد خرم آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، خرم آباد، ایرانمسعود سپه وندیدانشیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد خرم آباد، دانشگاه آزاد اسلامی ، خرم آباد، ایران20251231<p>In didactic literature, including works such as Qabusnama and Kalila and Dimna, the presence of narrative and the use of literary forms and rhetorical devices such as anecdotes, tales, fables, and other similar elements—which bear structural similarities to storytelling—have led authors to approach the logic of narrative in a story‑like manner. To achieve this, they have drawn upon certain narrative elements, one of which is allegorical characterization. Allegorical characterization in Qabusnama and Kalila and Dimna is constructed through dialogue, monologue and soliloquy, action (behavior), and description. In both works, allegorical characterization appears in direct and indirect forms, and in some cases, as a combination of both. The anecdotes, stories, and fables of Kalila and Dimna are composed in a nested structure, in which a collection of smaller stories or episodes operate within a larger whole known as a labyrinthine narrative. These episodes within each chapter collectively contribute to conveying a central message through various forms. A similar method is used in Qabusnama; however, direct allegorical characterization appears more frequently in Qabusnama, and its chapters often begin with explicit advice and admonition. This article examines, in a comparative manner, the similarities and differences in the methods of allegorical characterization in these two works..</p><p>در کتاب های ادبیات تعلیمی؛ من جمله کتب قابوسنامه و کلیله و دمنه، به دلیل حضور روایت و استفاده از قالب ها و ابزار کلامی نظیر: حکایت، قصه، تمثیل و ... که شباهت های شکلی به داستان دارند و در برخی از این گونه های ادبی، نگارندگان منطق روایت را به داستان نزدیک ساخته اند و برای تحقق این کار به برخی از عناصر داستان نزدیک شده اند. یکی از این عناصر شخصیت پردازی تمثیلی است. شخصیت پردازی تمثیلی در دو کتاب قابوسنامه و کلیله و دمنه، از مسیر دیالوگ(گفتگو)، مونولوگ و تک گویی، رفتار(کنش) و توصیف انجام می¬شود. در این دو کتاب شخصیت پردازی تمثیلی هم به صورت مستقیم و هم غیرمستقیم و در پاره ای از موارد به صورت تلفیقی از هر دو انجام گرفته است. حکایات، داستان و قصه های کتاب کلیله و دمنه به صورت تو در تو نوشته شده اند که مجموعه ای از داستان، قصه و حکایت ها به صورت جزیی(اپیزود) در خدمت یک کلی به نام لابیرنت هستند. اپیزودها در هر فصل مشترک به تفهیم یک پیام به شکل های مختلف کمک می کنند. در قابوسنامه نیز از همین روش پیروی شده است؛ با این تفاوت که شخصیت پردازی تمثیلی مستقیم در قابوسنامه بسامد بیشتری دارد و فصل ها با پند و اندرز مستقیم شروع می شوند. در این مقاله وجوه تشابه و تمایز و شیوه های شخصیت پردازی تمثیلی به صورت تطبیقی بررسی شده است.</p>http://akhlagh.saminatech.ir/fa/Article/Download/53690مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریفصلنامه پژوهشهای اخلاقی (انجمن معارف اسلامی ایران)2383-32791642026528Anthropological foundations of moral education based on the perspective of composition and transformation of Professor Ali Safai Haeriمبانی انسانشناختی تربیت اخلاقی براساس دیدگاه ترکیب و تبدیل استاد علی صفائی حائری103123faمحمدسلیمانی کیاسریدکتری رشته مدرسی معارف اسلامی، گرایش اخلاق اسلامی، مدرس دانشگاه فرهنگیانرضاحاجی ابراهیمدکتری، استادیار گروه فلسفه و کلام، دانشگاه صنعتی امیر کبیر، تهران، ایران2025828<p>In Professor Safai's vision, the secret of moral transformation and evolution lies in paying attention to the concept of composition. Moral education based on this perspective depends on a detailed explanation of its foundations. The purpose of this research is to explain the anthropological foundations of his perspective so that they can be taken into account in the process of moral education. This perspective depicts a beginning, movement, and goal that looks at human existence beyond the limits of this world and to infinity. In terms of data collection, the method of this research was library-based, and the descriptive-analytical method was used as analysis. The result of this research is the extraction and analysis of a set of anthropological foundations based on this vision, the most important of which include existential composition, evolutionary creation, and the necessity of growth.</p><p>در بینش استاد صفائی، راز تبدیل و تحول اخلاقی در توجه به مفهوم ترکیب است. تربیت اخلاقی مبتنی بر این دیدگاه، وابسته به تشریح دقیق مبانی آن است. هدف این پژوهش، تبیین مبانی انسان‌شناختی نگرش ایشان است تا در فرآیند تربیت اخلاقی، مدّ نظر قرار گیرد. این نگرش، شروع، حرکت و غایتی را به تصویر می‌کشد که وجود انسانی را فراتر از محدوده این‌جهانی و تا بی‌نهایت می‌نگرد. از لحاظ جمع‌آوری اطلاعات، روش این تحقیق به صورت کتابخانه‌ای بوده و در مقام تحلیل، از روش توصیفی‌تحلیلی استفاده شده است. نتیجه این تحقیق، استخراج و تحلیل مجموعه مبانی انسان‌شناختی براساس این بینش است که أهم آنها شامل ترکیب وجودی، خلقت تکاملی و ضرورت رشد است.</p>http://akhlagh.saminatech.ir/fa/Article/Download/53691مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریفصلنامه پژوهشهای اخلاقی (انجمن معارف اسلامی ایران)2383-32791642026528Ethical Principles and the Moral Confrontation with the Enemy in Light of the Teachings of Nahj al-Balāghaاصول اخلاقی و نحوه مواجهه اخلاقی با دشمن در پرتو آموزههای نهجالبلاغه125145fa فاطمهشاکریندانشجوی دکتری، رشته مدرسی معارف، گرایش اخلاق اسلامی دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران0009000036743605مجیدابوالقاسم زادهاستادیار و عضو هیئت علمی گروه اخلاق اسلامی، دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران0000-0002-4077-3070احمدغلامعلیاستادیار دانشگاه قرآن و حدیثحمیدرضاشاکریناستاد تمام گروه منطق فهم دین، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، قم، ایران2025824<p>Confrontation with an enemy is typically undertaken with the aim of overcoming them; however, the central concern of this paper is how to maintain ethical conduct amid enmity—a question examined through the lens of the Nahj al-Balāgha. This seminal work records the statements of Imam ʿAlī (a) in response to his numerous adversaries during periods of sedition and warfare, making it a rich source for presenting a precise and insightful portrayal of moral engagement with the enemy. This portrayal is grounded in justice, human dignity, and God-consciousness, while simultaneously preserving moral boundaries even in the midst of conflict and hostility. Employing a descriptive-analytical method and content analysis of the teachings of the Nahj al-Balāgha, this study seeks to identify and elucidate the foundational ethical concepts and approaches that govern confrontation with the enemy. The findings reveal that principles such as avoidance of injustice, faithfulness to covenants, fairness even toward adversaries, restraint of anger, and observance of human rights constitute the core of Imam ʿAlī’s moral framework in dealing with enemies. While firmly committed to legitimate defense and resistance, this model prevents the descent into vengeance, humiliation, and unnecessary violence, thereby offering an elevated paradigm for the ethics of conflict and enmity. The article argues that the teachings of the Nahj al-Balāgha possess the theoretical and strategic potential to serve as a basis for rethinking the ethics of warfare and resistance within the contemporary Islamic world.</p><p>رویارویی با دشمن به قصد چیره شدن بر اوست ولی مسئله اصلی در این نوشتار چگونگی رفتار اخلاقی در عین دشمنی است که بر پایه کتاب شریف نهج البلاغه بررسی می‌شود . در این کتاب سخنان امیرمومنان در برابر دشمنان متعدد ایشان در فتنه ها و جنگها گزارش شده است و منبع خوبی برای ارائه تصویری دقیق و حکیمانه از مواجهه اخلاقی با دشمن است؛ تصویری که از سویی متکی بر عدالت، کرامت انسانی و تقوای الهی است و از سوی دیگر، مرزهای اخلاقی را حتی در میانه نبرد و خصومت حفظ می‌کند. پژوهش حاضر، با روش توصیفی‌ـ‌تحلیلی و بر اساس تحلیل محتوای آموزه‌های نهج‌البلاغه، در پی شناسایی و تبیین مفاهیم و رویکردهای بنیادین اخلاقی در مواجهه با دشمن است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اصولی همچون پرهیز از ظلم، وفای به عهد، رعایت انصاف حتی نسبت به دشمن، کنترل خشم و رعایت حقوق انسانی، در مرکز منظومه اخلاقی امام علی(ع) در تقابل با دشمنان قرار دارد. این الگو، در عین پایبندی به اصول مقاومت و دفاع مشروع، از سقوط به ورطه انتقام‌جویی، تحقیر و خشونت غیرضروری جلوگیری می‌کند و الگویی متعالی از اخلاق حاکم بر نبرد و دشمنی ارائه می‌دهد. این مقاله می‌کوشد نشان دهد که آموزه‌های نهج‌البلاغه، ظرفیت آن را دارند که به عنوان مبنایی نظری و راهبردی برای بازاندیشی در اخلاق جنگ و مقاومت در فضای معاصر جهان اسلام به‌کار گرفته شوند.</p>http://akhlagh.saminatech.ir/fa/Article/Download/53692مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریفصلنامه پژوهشهای اخلاقی (انجمن معارف اسلامی ایران)2383-32791642026528The model of citizenship rights from the perspective of jurisprudenceالگوی حقوق شهروندی از دیدگاه فقه147165fa آرش علی یندانشجوی دوره دکتری.گروه الهیات فقه و مبانی حقوق اسلامی.واحد خمین.دانشگاه آزاد اسلامی.خمین.ایرانمحمود قیوم زاده خرانقی استاد،.گروه معارف اسلامی و حقوق، واحدساوه، دانشگاه آزاد اسلامی،ساوه، ایرانسمیرا گل خنداندانشیار، گروه حقوق، واحد خمین، دانشگاه آزاد اسلامی، خمین، ایران2025910<p>The concept of citizenship rights in Islamic societies, in addition to customary and legal foundations, has deep roots in jurisprudential teachings. Aiming to present a model of citizenship rights from the perspective of Islamic jurisprudence, this research first analyzes the fundamental concepts of citizenship, human dignity, justice, and mutual duties of the government and the people in jurisprudential sources. Then, by examining the religious evidence—including the Quran, the Sunnah, jurisprudential rules, and the governance practices of the infallibles—indicators and principles such as the right to life, security, freedom, social and political participation, property, fair trial, and equality before the law are extracted. The research findings show that Islamic jurisprudence, by emphasizing the inherent value of man and the rule of negation, can provide a coherent framework for citizenship rights that is compatible with contemporary human rights standards on the one hand and preserves the Islamic identity of the legal system on the other.Finally, the research presents a proposed model of citizenship rights based on jurisprudence, which is a combination of normative principles, executive mechanisms, and requirements of just governance. This research uses a descriptive-analytical method. The research findings show that despite the newness of the term citizenship, its conceptual dimensions and the necessity of its protection have been considered and emphasized by the legislator in Islamic teachings.</p><p>مفهوم حقوق شهروندی در جوامع اسلامی، افزون بر مبانی عرفی و حقوقی، ریشه‌ای عمیق در آموزه‌های فقهی دارد. این پژوهش با هدف ارائه‌ی الگوی حقوق شهروندی از منظر فقه اسلامی، ابتدا به تحلیل مفاهیم بنیادین شهروندی، کرامت انسان، عدالت و تکالیف متقابل حکومت و مردم در منابع فقهی می‌پردازد. سپس با بررسی ادله‌ی شرعی- including قرآن، سنت، قواعد فقهی و سیره‌ی حکومتی معصومان - شاخص‌ها و اصولی همچون حق حیات، امنیت، آزادی، مشارکت اجتماعی و سیاسی، مالکیت، دادرسی عادلانه و برابری در برابر قانون استخراج می‌شود. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که فقه اسلامی با تأکید بر ارزش ذاتی انسان و قاعده نفی‌سبیل، می‌تواند چارچوبی منسجم برای حقوق شهروندی ارائه دهد که از یک سو با معیارهای معاصر حقوق بشر قابل تطبیق است و از سوی دیگر، هویت اسلامی نظام حقوقی را حفظ می‌کند. در پایان، پژوهش الگوی پیشنهادی حقوق شهروندی مبتنی بر فقه را ارائه می‌کند که ترکیبی از اصول هنجاری، سازوکارهای اجرایی و الزامات حکمرانی عادلانه است. در این تحقیق از روش توصیفی تحلیلی استفاده شده است. یافته های تحقیق نشان داده است که به رغم نوظهور بودن اصطلاح شهروندی، ابعاد مفهومی و ضرورت پاسداشت آن، در آموزه های اسلامی موردتوجه و تأکید شارع قرار گرفته است.</p>http://akhlagh.saminatech.ir/fa/Article/Download/53698مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریفصلنامه پژوهشهای اخلاقی (انجمن معارف اسلامی ایران)2383-32791642026528Causal Mapping of Ethical Components in Artificial Intelligence–Enhanced Human Resource Managementنقشهبرداری علّی مؤلفههای اخلاقی در مدیریت منابع انسانی تقویتشده با هوش مصنوعی167188faفاطمه فریدون دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت رفتار سازمانی، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اداری، دانشگاه سمنان، سمنان، ایرانعباسعلی رستگار دکترای تخصصی، استاد و عضو هیئت علمی، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اداری، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران0000000168347682محسنشفیعی نیک آبادیدکترای تخصصی، استاد و عضو هیئت علمی، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اداری، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران000000029744960x2025510<p>This study examines the ethical dimensions of deploying artificial intelligence in human resource management within Iranian organizations through a mixed-methods approach. In the qualitative phase, semi-structured interviews with HR and IT experts and thematic analysis using MAXQDA identified eight foundational ethical components: organizational justice and non-discrimination; transparency and explainability; privacy preservation; accountability and answerability; organizational trust; continuous feedback mechanisms and human oversight; awareness-raising and ongoing employee training; and active human participation in decision-making. In the quantitative phase, the fuzzy DEMATEL method in Excel was used to map causal relationships among sixteen ethical factors. Results demonstrate that six factors—system sustainability; assignment of responsibility for errors; awareness-raising about ethical challenges; transparency in selection criteria; algorithm explainability; and human involvement in key decisions—serve as primary causal drivers exerting the strongest influence on other components. Conversely, organizational justice and non-discrimination, employee training and communication, and organizational trust function as effect variables whose improvement depends on strengthening these drivers. The findings underscore that AI ethics policies must be developed within the Iranian cultural and social context and that technological innovation should be aligned with human values and perspectives. The proposed framework offers a structured roadmap for ethical AI governance in HRM, aimed at enhancing organizational trust, improving decision quality, and safeguarding employee well-being.</p><p>این پژوهش ابعاد اخلاقی به‌کارگیری هوش مصنوعی در مدیریت منابع انسانی در سازمان‌های ایرانی را با تلفیق روش‌های کیفی و کمی بررسی می‌کند. در مرحله کیفی، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با خبرگان حوزه منابع انسانی و فناوری اطلاعات و تحلیل مضمون با استفاده از نرم‌افزار مکس‌کیو‌دی‌ای هشت مؤلفه اخلاقی پایه‌ای را شناسایی کرد: عدالت سازمانی و عدم تبعیض، شفافیت و قابلیت توضیح‌پذیری، حفظ حریم خصوصی، مسئولیت‌پذیری و پاسخگویی، اعتماد سازمانی، سازوکارهای بازخورد مستمر و نظارت انسانی، آگاهی‌بخشی و آموزش مداوم کارکنان، و مشارکت فعال انسان در تصمیم‌گیری‌های کلیدی. در مرحله کمی، روش دیمتل فازی در اکسل برای نقشه‌برداری روابط علت و معلول میان شانزده مؤلفه اخلاقی به‌کار گرفته شد. نتایج نشان داد که شش عامل—پایداری سیستم، تخصیص مسئولیت در خطاها، آگاهی‌بخشی درباره چالش‌های اخلاقی، شفافیت در معیارهای انتخاب، قابلیت توضیح الگوریتم‌ها و دخالت انسانی در تصمیم‌گیری‌های کلیدی—به‌عنوان محرک‌های اصلی عمل کرده و بیشترین تأثیر را بر سایر مؤلفه‌ها دارند. برعکس، عدالت و عدم تبعیض، آموزش و اطلاع‌رسانی کارکنان و اعتماد سازمانی به‌عنوان مؤلفه‌های معلول شناخته شدند که بهبود آن‌ها وابسته به تقویت عوامل علّی است. یافته‌ها تأکید می‌کنند که تدوین سیاست‌های اخلاقی هوش مصنوعی باید در بستر فرهنگی و اجتماعی ایران صورت گیرد و نوآوری‌های فناوری با ارزش‌ها و نگرش‌های انسانی هماهنگ شوند. چارچوب پیشنهادی نقشه راه ساختاریافته‌ای برای حاکمیت اخلاقی هوش مصنوعی در مدیریت منابع انسانی ارائه می‌دهد که با هدف تقویت اعتماد سازمانی، ارتقای کیفیت تصمیم‌گیری و تضمین رفاه کارکنان تدوین شده است.</p>http://akhlagh.saminatech.ir/fa/Article/Download/53699مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریفصلنامه پژوهشهای اخلاقی (انجمن معارف اسلامی ایران)2383-32791642026528A Comparative Study of Women's Social Identity from the Perspective of Ayatollah Khomeini and Ayatollah Khameneiبررسی تطبیقی هویت اجتماعی زنان از دیدگاه آیت الله خمینی و آیت الله خامنه ای189215fa مریم کوچک زاده گروه مطالعات زنان، گرایش زن و خانواده و حقوق زن در اسلام ، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایرانخدیجهذالقدرگروه علوم اجتماعی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران00000027457074290هادی بیگی ملک آبادگروه علوم اجتماعی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایرانعاصمهقاسمیگروه علوم اجتماعی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران2025716<p>The present study aims to examine the developments in women's social identity in the thoughts of contemporary Muslim thinkers, and conducts a comparative analysis of the views of Imam Khomeini and Ayatollah Khamenei. In the modern world, where social and gender identities have undergone serious changes, Muslim women face challenges such as unequal rights, gender stereotypes, patriarchy, and role conflict.The collective of Muslim thinkers and intellectuals has been very influential in shaping social, legal, and cultural attitudes and policies regarding women. The findings of this study show that traditionalist, modernist, and civilizationist thought have each addressed the issue of women's identity and participation with a different approach; from emphasizing traditional roles and natural differences to supporting equal rights and women's active participation in development.The article indicates that in order to realize women's social identity and empower them in society, it is necessary to pay attention to legal, cultural, religious and historical factors, and developing a comprehensive and up-to-date model based on justice, dignity and active participation of women is a prerequisite for sustainable and balanced development in Islamic societies..</p><p>پژوهش حاضر با هدف بررسی تحولات هویت اجتماعی زنان در اندیشه متفکران مسلمان معاصر، به تحلیل تطبیقی دیدگاه‌های امام خمینی و آیت‌الله خامنه‌ای می‌پردازد. در دنیای مدرن که هویت‌های اجتماعی و جنسیتی دستخوش تغییرات جدی شده‌اند، زنان مسلمان با چالش‌هایی چون نابرابری حقوق، کلیشه‌های جنسیتی، مردسالاری و تعارض نقش‌ها مواجه‌اند. نقش متفکران و روشنفکران مسلمان در شکل‌دهی به نگرش‌ها و سیاست‌های اجتماعی، حقوقی و فرهنگی درباره زنان بسیار تأثیرگذار است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که اندیشه‌های سنت‌گرا، تجددگرا و تمدن‌گرا هر یک با رویکردی متفاوت به موضوع هویت و مشارکت زنان پرداخته‌اند؛ از تأکید بر نقش‌های سنتی و تفاوت‌های طبیعی تا حمایت از حقوق برابر و مشارکت فعال زنان در توسعه. نتایج حاکی از آن است که برای تحقق هویت اجتماعی زنان و توانمندسازی آنان در جامعه، توجه به عوامل حقوقی، فرهنگی، مذهبی و تاریخی ضروری بوده و تدوین الگویی جامع و روزآمد با تکیه بر عدالت، کرامت و مشارکت فعال زنان، پیش‌نیاز توسعه پایدار و متوازن در جوامع اسلامی است.</p>http://akhlagh.saminatech.ir/fa/Article/Download/53700مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریفصلنامه پژوهشهای اخلاقی (انجمن معارف اسلامی ایران)2383-32791642026528Psychotherapy through Reframing in the Light of the Masnavi-ye Maʿnaviروان درمانگری در پرتو باز انگاری به روش مثنوی معنوی217243faمحمدرضا موحّدی دانشیار گروه زبان وادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه قم، قم، ایرانعزیز الله مولوی وردنجانیاستادیار گروه فقه و حقوق، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران202591<p>This study adopts an analytical–psychological approach to examine selected ethical and mystical writings of Rumi, viewing him as a psychotherapist who, rather than offering mere moral instruction, employs a cognitive–therapeutic method grounded in the reinterpretation of concepts. In his intellectual framework, the roots of suffering, boredom, depression, and anxiety lie not in external realities but in human perceptions, interpretations, and mental images of the self and existence. By replacing maladaptive and negative cognitions with constructive, uplifting, and meaningful ones, Rumi seeks to reform human cognition, emotion, and behavior in confronting life’s challenges. His preventive notions—such as self-responsibility, distinguishing mentality from reality, demonizing melancholy and divinizing joy, and reflective interpretation of psychological fluctuations—teach the reader to locate the source of psychological distress within one’s own attitudes and choices. Conversely, his therapeutic notions—such as divine and saintly healing, sanctification of suffering, mirror-metaphor of death, remembrance-based therapy, and patience as the key to transcendence—serve as mechanisms for restoring peace, meaning, and hope. These notions display a striking convergence with the principles of meaning-centered psychotherapy and cognitive–behavioral therapy (CBT)..</p><p>در این پژوهش، با نگاهی تحلیلی- روان‌شناختی، به بخش هایی از آثار اخلاقی- عرفانیِ مولانا به مثابه یک روان‌درمانگر نگریسته می شود که به‌جای پنددهی صرف، روشی شناخت‌درمانگرانه و مبتنی بر بازانگاری مفاهیم اتخاذ کرده است. در منظومه‌ی فکری وی، ریشه‌ی رنج، ملال، افسردگی و اضطراب نه در واقعیت‌های بیرونی بلکه در ادراک‌ها، تفسیرها و نقاشی‌های ذهنی انسان از خویشتن و هستی نهفته است با جایگزین کردن انگاره‌های سازنده، نشاط‌آور و معنابخش به‌جای تلقی‌های ناسازگار و منفی، می‌کوشد به اصلاح شناخت، هیجان و رفتار انسان در مواجهه با چالش‌های زندگی کمک کند. انگاره‌های پیشگیرانه‌ی او همچون «خودمسئول‌انگاری»، «متمایز‌انگاری ذهنیت و واقعیت»، «دیو‌انگاری ملال و خدا‌انگاری شادی» و «بازتاب‌انگاری نوسانات روانی» به مخاطب می‌آموزند که ریشه‌ی بحران‌های روانی را در نگرش و انتخاب‌های درونی خود بجوید. در مقابل، انگاره‌های درمانگرانه‌ی او همچون «درمان‌انگاری خدا و اولیا»، «مقدس‌انگاری رنج»، «آینه‌انگاری مرگ»، «ذکر‌درمانی» و «کلید‌انگاری صبر» سازوکارهایی برای بازیابی آرامش، معنا و امید معرفی می‌کنند. این انگاره‌ها هم‌پوشانی چشمگیری با مفاهیم روان‌درمانی معناگرا و درمان‌های شناختی- رفتاری دارند.</p>http://akhlagh.saminatech.ir/fa/Article/Download/53701مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریفصلنامه پژوهشهای اخلاقی (انجمن معارف اسلامی ایران)2383-32791642026528"The Process of Cultivating Self-Confidence in the Life and Conduct of the Infallibles (peace be upon them)"فرآیندشناسی خلق روحیه خودباوری در سیره معصومان(ع)245267faامیرعباسمهدوی فرددانشیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران محمدمرادیدانشجوی دکتری مدرسی مبانی نظری اسلام، دانشگاه قم، قم، ایران0000000166731226202592<p>Self-belief is one of the fundamental components of psychological well-being, social dynamism and personal empowerment in the Islamic educational system. In Islamic sources, particularly in the conduct (Sīrah) of the Infallible Imams, it is deeply rooted in epistemic, ethical and behavioral foundations. Despite the existence of studies on self-efficacy, the process of generating and strengthening self-belief based on authentic Islamic sources, especially in a developmental and integrative manner, has remained largely unexplored. The present study aims to extract and analyze the process-oriented mechanisms of cultivating self-belief in the Sīrah of the Infallible Imams and to present an integrative educational model based on primary Islamic sources and Bandura’s self-efficacy theory. This research was conducted using descriptive-analytical and thematic analysis methods, and the data were collected from the Holy Qur’an, Nahj al-Balaghah, al-Kāfī, Biḥār al-Anwār and classical Sīrah literature. Findings indicate that self-belief in the Sīrah of the Imams develops through five interconnected components: epistemic formation, emotional reinforcement, practical experience and responsibility assignment, social dignity consolidation, and spiritual reliance and meaning-making. The novelty of this study lies in offering a process-based and ethics-oriented model that, beyond theoretical explanation, possesses practical applicability in educational, cultural and training systems. The results demonstrate that the combination of practical engagement and spiritual support is the most effective mechanism for transforming self-belief from a mental attitude into a sustainable and empowered behavioral capability.</p><p>روحیه خودباوری یکی از مؤلفه‌های بنیادین سلامت روان، پویایی اجتماعی و توانمند‌سازی فردی در نظام تربیتی اسلام است و در متون دینی، به‌ویژه در سیره معصومان علیهم‌السلام، ریشه‌های عمیق معرفتی، اخلاقی و رفتاری دارد. با وجود پژوهش‌هایی در حوزه خودکارآمدی، همچنان چگونگی خلق و تقویت این روحیه در منابع اصیل اسلامی، به‌ویژه به‌صورت فرآیندی و تلفیقی، کمتر تبیین شده است. هدف پژوهش حاضر، استخراج و تحلیل سازوکارهای فرآیندی خلق خودباوری در سیره معصومان و ارائه الگویی تلفیقی مبتنی بر منابع دست‌اول و نظریه خودکارآمدی است. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و تحلیل مضمون انجام شد و داده‌ها از قرآن کریم، نهج‌البلاغه، الکافی، بحارالانوار و متون سیره‌ای گردآوری شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد خودباوری در سیره معصومان از طریق پنج مؤلفه به‌هم‌پیوسته شکل می‌گیرد: تکوین معرفتی، تقویت عاطفی، تجربه عملی و واگذاری مسئولیت، تثبیت کرامت اجتماعی، و توکل و معناپردازی. بداعت این پژوهش در ارائه الگویی فرآیندی و اخلاق‌محور است که علاوه بر تبیین نظری، قابلیت به‌کارگیری در نظام‌های تربیتی، آموزشی و فرهنگی را دارد. نتیجه نشان داد ترکیب تجربه عملی با پشتیبانی معنوی، مهم‌ترین سازوکار انتقال خودباوری از سطح باور ذهنی به توانمندی عملی پایدار است.</p>http://akhlagh.saminatech.ir/fa/Article/Download/53702مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریفصلنامه پژوهشهای اخلاقی (انجمن معارف اسلامی ایران)2383-32791642026528An Ethical Approach to the Social Dimensions of the Golden Rule in Parvin Etesami's Poemsرهیافتی اخلاقی بر ابعاد اجتماعی قاعده زرین در اشعار پروین اعتصامی269287faاعظم وفاییاستادیار دانشگاه قم، قم، ایران00090005678918692025823<p>The phrase “What you like for yourself, like for others, and what you dislike for yourself, dislike for others” is the content of the Golden Rule, which is a moral rule aimed at expanding good deeds and eradicating moral vices. In addition to ethics, it is also used in other sciences such as sociology, psychology, and literature. Parvin Etesami refers to it in her Divan and says: “Do not like someone else’s suffering, do not like someone else’s suffering for yourself; on someone else’s shoulders is a burden that you cannot bear yourself.” She considers purity of conscience to be one of the foundations of this moral principle and considers conscious self-control to be a result of it. Accordingly, in her social poems, she relies on two elements of awareness and motivation. In her poems, she addresses unjust rulers, bribe-taking judges, oppressive employers, and hypocrites, calling on them to make a fair judgment of their actions so that they can achieve a kind of conscious control by realizing the ugliness of their actions. This rule is depicted in the form of Parvin's didactic poems and literary debates, and the art of the soul of objects is well demonstrated. Creating inner self-awareness, adopting oneself in place of others, and consciously controlling oneself and others are elements of the Golden Rule that are abundantly found in Parvin's poems. Literary scholars not only do not see the existence of deterministic poems, the negation of the moral agent's free will, and content conflicts as a flaw in Parvin, but they have considered it her creative leadership in using the art of confrontation and irony.</p><p>عبارت «آنچه برای خود می‌پسندی برای دیگران هم بپسند و آنچه برای خود نمی‌پسندی برای دیگران هم مپسند» مفاد قاعده زرین است که قاعده‌ای اخلاقی با هدف گسترش خیرات و محو رذائل اخلاقی است. علاوه بر اخلاق درعلوم دیگر همچون جامعه شناسی، روان شناسی و ادبیات نیز کاربرد دارد. پروین اعتصامی در دیوان خود به آن اشاره کرده و می‌گوید: «به کس مپسند رنجی کز برای خویش نپسندی؛ بدوش کس منه باری که خود بردنش نتوانی.» وی طهارت وجدان را از مبانی این اصل اخلاقی دانسته و خویشتن داری اگاهانه را منبعث از ان می‌د‌اند. بر این اساس در اشعار اجتماعی خود بر دو عنصر اگاهی بخشی و انگیزه دهی تکیه می‌کند. وی در اشعارش در خطاب به حاکمان جور، قاضیان رشوه خوار، کارفرمایان ستمگر و عابدان ریا کار آنها را به قضاوتی منصفانه نسبت به افعالشان فرا میخواند تا با درک زشتی اعمال خود به نوعی کنترل‌گری اگاهانه دست یابند . این قاعده در قالب اشعار تعلیمی و مناظرات ادبی پروین به تصویر کشیده شده و هنر جان دارانگاری اشیاء به خوبی به نمایش گذاشته است. ایجاد خود اگاهی درونی، اتخاذ خود به جای دیگران، کنترل‌گری اگاهانه خود و دیگران از عناصر قاعده زرین است که به وفور در اشعار پروین یافت می‌شود. ادب پژوهان وجود اشعار جبرگرایانه، نفی اختیار فاعل اخلاقی و تعارضات محتوایی را نه تنها عیب بر پروین نمی‌بینند بلکه آن راهنرآفرینی وی در استفاده از صنعت تقابل و آیرونی دانسته‌اند.</p>http://akhlagh.saminatech.ir/fa/Article/Download/53703مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریفصلنامه پژوهشهای اخلاقی (انجمن معارف اسلامی ایران)2383-32791642026528The consequences and value foundations of artificial intelligence on contemporary human religiosityپیامدها و مبانی ارزش شناختی هوش مصنوعی بر دینداری انسان معاصر289308faعلی یوسفی هنومروردانشجوی دکتری مدرسی معارف اسلامی ،دانشکده الهیات،دانشگاه علامه طباطبایی تهران، ایرانعلی کربلائی پازوکیدانشیار و هیات علمی گروه معارفاسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه علامه طباطبایی تهران، ایرانصالححسن زادهاستاد تمام گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات ،دانشگاه علامه طباطبایی تهران، ایران حسام الدین خلعتبری دانشیار و هیات علمی گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات دانشگاه علامه طباطبایی تهران، ایران/00000002772347752025814<p>Artificial intelligence, as a transformative technology, has had a wide-ranging impact on human moral, epistemological, and spiritual processes, especially in the field of religiosity. The main issue of this research is to examine the consequences and value bases of artificial intelligence on contemporary human religiosity; an interdisciplinary topic that brings with it numerous epistemological, ethical, and social complexities. Using an analytical-descriptive method and reviewing interdisciplinary documentation, this study has examined the opportunities and threats of the presence of artificial intelligence in religious processes. The findings show that artificial intelligence can deepen the cognitive values of religiosity by facilitating access to religious resources, analyzing sacred texts, and producing interactive content, but at the same time it creates challenges such as reducing epistemological depth, expanding moral relativism, and ambiguities in moral responsibility. The innovation of this research in combining philosophical, ethical, and religious approaches has provided a comprehensive framework for the responsible use of artificial intelligence in religiosity.</p><p>هوش مصنوعی به عنوان فناوری تحول‌آفرین، تأثیرات گسترده‌ای بر فرآیندهای اخلاقی، معرفتی و معنوی انسان‌ها به ویژه در حوزه دینداری داشته است. مسئله اصلی این پژوهش بررسی پیامدها و مبانی ارزش شناختی هوش مصنوعی بر دینداری انسان معاصر است؛ موضوعی میان‌رشته‌ای که پیچیدگی‌های معرفتی، اخلاقی و اجتماعی متعددی به همراه دارد. این مطالعه با بهره‌گیری از روش تحلیلی-توصیفی و مرور مستندات میان‌رشته‌ای، فرصت‌ها و تهدیدهای حضور هوش مصنوعی در فرآیندهای دینی را مورد بررسی قرار داده است. یافته‌ها نشان می‌دهد هوش مصنوعی با تسهیل دسترسی به منابع دینی، تحلیل متون مقدس و تولید محتوای تعاملی، می‌تواند ارزش‌های شناختی دینداری را تعمیق بخشد، اما در عین حال چالش‌هایی مانند کاهش عمق معرفتی، گسترش نسبی‌گرایی اخلاقی و ابهامات مسئولیت اخلاقی را پدید می‌آورد. نوآوری این پژوهش در تلفیق رویکردهای فلسفی، اخلاقی و دینی، چارچوبی جامع برای بهره‌برداری مسئولانه از هوش مصنوعی در دینداری ارائه کرده است.</p>http://akhlagh.saminatech.ir/fa/Article/Download/53704