بررسی سیستم نظارتی حاکم بر اصلاح اساسنامه شرکتهای دولتی در مرحله واگذاری
محورهای موضوعی : اخلاق و تربیت اسلامیغزل طهرانی ئی 1 * , امیرمهدی قربانپور 2
1 - دانشجوی دکتری ،گروه حقوق خصوصی، دانشگاه عدالت، تهران، ایران.
2 - استادیار، گروه آموزشی حقوق خصوصی، دانشگاه عدالت، تهران، ایران
کلید واژه: نظارت, اساسنامه, شرکتهای دولتی, خصوصیسازی, واگذاری سهام.,
چکیده مقاله :
فرآیند واگذاری شرکتهای دولتی یکی از مهمترین سیاستهای اقتصادی در بسیاری از کشورها، بهویژه در راستای خصوصیسازی و بهبود بهرهوری اقتصادی است. بااینحال، موفقیت این فرآیند بهطور قابلتوجهی به نظام نظارتی حاکم بر آن بستگی دارد. در این پژوهش، سیستم نظارتی اعمالشده بر تغییر اساسنامه شرکتهای دولتی در دوره واگذاری مورد بررسی قرار گرفته و چالشهای مرتبط با آن تحلیل شده است. یافتههای تحقیق نشان میدهد که نظارت بر شرکتهای دولتی در دوره واگذاری، با مشکلاتی همچون عدم شفافیت در ارزیابی داراییها، مداخلات سیاسی، ضعف در اجرای قوانین نظارتی، و نبود ساختارهای پاسخگویی کارآمد مواجه است. در برخی موارد، عدم وجود نهاد نظارتی مستقل از نهاد اجرایی، ضعف در سیستم نظارتی منجر به انتقال غیرشفاف مالکیت، بروز فساد و کاهش کارایی اقتصادی شده است. در این مطالعه، سعی بر نشان دادن این امر بوده است که ترکیبی از نظارت دولتی مؤثر، شفافیت اطلاعاتی، مشارکت نهادهای مستقل و جامعه مدنی، و اجرای دقیق قوانین، میتواند از چالشهای پیشگفته جلوگیری کند. در پایان، پژوهش پیشنهادهایی برای بهبود نظام نظارتی حاکم بر انتقال سهام در دوره واگذاری ارائه میدهد، از جمله ایجاد نهادهای مستقل نظارتی، تدوین قوانین شفافتر برای ارزیابی و انتقال داراییها، و تقویت سیستمهای حسابرسی و پاسخگویی. این یافتهها میتواند به سیاستگذاران و تصمیمگیرندگان در جهت اصلاح و بهینهسازی فرآیند خصوصیسازی و نظارت بر آن کمک کند.
The process of divesting state-owned enterprises is among the most significant economic policies adopted in many countries, particularly as part of efforts toward privatization and enhancing economic efficiency. However, the success of this process is largely contingent upon the effectiveness of the regulatory framework governing it. This study examines the oversight mechanisms applied to the amendment of the statutes of state-owned enterprises during the divestiture period and analyzes the associated legal and administrative challenges. The findings reveal that state-owned companies face critical issues in this transitional phase, including lack of transparency in asset valuation, political interference, weak enforcement of oversight laws, and the absence of efficient accountability structures. In some cases, the absence of an independent supervisory body, separate from the executive authority, has resulted in opaque ownership transfers, increased corruption, and diminished economic performance. This study emphasizes that a combination of effective governmental oversight, information transparency, the involvement of independent institutions and civil society, and strict legal enforcement can help prevent such challenges. Finally, the research offers policy recommendations to improve the regulatory system during the privatization process, including the establishment of independent supervisory bodies, the formulation of clearer laws for asset valuation and transfer, and the strengthening of audit and accountability mechanisms. These findings may assist policymakers and decision-makers in reforming and optimizing the privatization process and its oversight.
اسکینی، ربیعا، (1393) حقوق شرکت های تجاری، جلد دوم، انتشارات سمت.
پاکدامن، رضا، (1389) حقوق شرکت های تجاری، انتشارات خرسندی.
براری، اکبر، (1396) نظام حقوقی حاکم بر شرکت های دولتی و خصوصی، انتشارات مجد.
مهدی پور، امین، (1401) چالش ها و موانع حقوقی خصوصی سازی در ایرا و راه کار هایرفع آن، انتشارات نوآوران دانش.
توکلی، محمد مهدی، (1393) مختصر حقوق تجارت، انتشارات طرح نوین.
مشعوف، ابراهیم، (1403) دانستنی هایی در باره کلیات اجرای اصل 44 قانون اساسی، اندیشه سبز نوین.
نجات، سید امیر رضا، (1389) بررسی تاثیر خصوصی سازی بر عملکرد شرکت های دولتی پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران، فصلنامه پژوهشنامه بازرگانی.
شهنیایی، احمد، (1396) نظام حقوقی حاکم بر شرکت های دولتی در دوره واگذاری، فصلنامه علمی پژوهشی برنامه ریزی و بودجه.
جمالی، جعفر، (1396) موانع و راهکارهای حقوقی واگذاری بانک ها و بیمه ها در فرایند خصوصی سازی، فصلنامه تحقیقات حقوق خصوصی و کیفری.
سربازیان، مجید، (1393) مفهوم مالکیت و زمان انتقال آن در فقه امامیه، حقوق ایران و انگلیس، پژوهش های تطبیقی اسلام و غرب.
عباسی، بیژن و اکبر براری، (1402) تحلیل فرایند نظارت بر واگذاری بنگاههای اقتصادی اصل 44 قانون اساسی، فصلنامه حقوق اداری، شماره 34.
جلیلیان، یوسف، (1389) بررسی روند خصوصی سازی-موانع و مشکلات، مجله جستارهایی در مدیرت.
حیدر پناه، محسن، (1395) ابعاد حقوقی واگذاری شرکت های دولتی به بخش خصوصی در ایران، سومین همایش ملی حقوق: بستر های فساد مالی و اداری در نظام حقوقی ایران با رویکرد اصلاح و توسعه نظام حقوقی.
داوری نیکو، سیامک، (1374) مطالعه تطبیقی برنامه خصوصی سازی جمهوری اسلامی ایران و شیلی با تکیه برمبانی نظری و روش های شناخته شده واگذاری، پایان نامه کارشناسی ارشد.
علایی کلجاهی، رضا، (1397) تاثیر خط مشی خصوصی سازی بر عملکرد و کارکرد بنگاههای عرضه شده در بازار سرمایه ایران، رساله دکتری.
اعظم پناه، علی، (1397) تحلیل خصوصی سازی شرکت های دولتی از منظر حقوق اداری، پایان نامه کارشناسی ارشد.
وطن خواه محمد آبادی، لیلا، (1394) شناسایی عوامل موثر بر اجرای موفق خصوصی سازی در ایران، پایان نامه کارشناسی ارشد.
چوپانی، حامد، (1398) تحلیل حقوقی قوانین و مقررات اجرای اصل 44 قانون اساسی درتوسعه شرکت های تعاونی، پایان نامه کارشناسی ارشد.