بررسی استعارههای مفهومی«عقل» در مجمعالبحرین ابرقوهی
محورهای موضوعی : اخلاق و تربیت اسلامیفاطمه مسرور 1 , سمیرا رستمی 2 * , سیدمحسن ساجدی راد 3
1 - دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد فسا، دانشگاه آزاد اسلامی، فسا، ایران
2 - استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد فسا، دانشگاه آزاد اسلامی، فسا، ایران
3 - استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد فسا، دانشگاه آزاد اسلامی، فسا، ایران
کلید واژه: استعارۀ مفهومی, عقل, عرفان, مجمع¬البحرین, ابرقوهی.,
چکیده مقاله :
این مقاله به تحلیل و بررسی استعاره¬های مفهومی «عقل» در مجمع¬البحرین ابرقوهی میپردازد. مجمع¬البحرین از آثار عرفانی قرن¬های هفتم و هشتم هجری است که چندان مورد توجّه پژوهشگران قرار نگرفته¬است. در نظریۀ استعارۀ مفهومی لیکاف-جانسون، استعاره تنها یک مسئلۀ ادبی نیست بلکه فرآیندی مربوط به ذهن و اندیشۀ انسان است. از نظر آن¬ها اساس اندیشۀ بشر، استعاری است و انسان برای مفهوم¬سازی امور ذهنی و بیان تجربیّات نامحسوس خود متمایل به استعاره است. عارف نیز برای بیان مکاشفات و دریافت¬های معنوی خود ناگزیر از گرایش به استعاره است تا آن را ملموس و قابل فهم¬کند. در این پژوهش که به روش توصیفی_تحلیلی انجام گرفته¬است، پس از مطالعۀ دقیق متن، استعاره¬های مفهومی«عقل» استخراج و بر اساس ویژگی-های مشترک در حوزۀ مبدأ دسته¬بندی و تحلیل شده¬اند. بررسی¬ها نشان می¬دهد بیشترین استعاره¬ها از نوع هستی¬شناختی¬اند. در میان استعاره¬ها «انسان» بودن عقل، بیشترین بسامد را دارد. ابرقوهی محتسب شهر بوده و استعاره¬هایی مانند سلطان، وزیر، حارس، محکمه و ... تأثیر پذیرفته از شغل اوست. عقل در اندیشۀ ابرقوهی دارای کارکردهای متنوع و گسترده¬ای مانند الهی بودن، فرمانروایی، قانونمندی، تدبیر، هدایت و ... است.
This essay presents and examines the conceptual metaphors of "Reason" in Majma al-Bahrin Abarquhohi. Majmam al-Bahrin is one of the mystical books of the 7th and 8th centuries, which has not received much attention from researchers. In Likoff-Johnson's conceptual metaphor theory, metaphor is not only a literary issue but a process related to human mind and thought. According to them, the basis of human thought is metaphorical, and human beings tend to use metaphors to conceptualize mental affairs and express their imperceptible experiences. In order to express his divine experiences and perceptions, the mystic has to resort to metaphor to make it understandable. In this research, which was carried out by descriptive-analytical method, after a accurate study of the text, the conceptual metaphors of "reason" were extracted and categorized and analyzed based on common characteristics in the field of origin. Examination shows that most metaphors are ontological type. Among the metaphors, intellect being "human" has the highest frequency. Abarquhohi was the condtabulary of the city and metaphors such as king, minister, guard, court, etc were influenced by his work. In the superpower thought, reason has diverse and extensive functions such as being divine, ruling, lawfulness, management, guidance and etc.
قرآن مجید
ابرقوهی، شمس¬الدّین ابراهیم (1364). مجمع البحرین، تصحیح نجیب مایل هروی، تهران: مولی.
ابن بطوطه، محمّد بن¬ عبدالله (1395). سفرنامه، ترجمۀ محمّدعلی موحّد، ج1، تهران:کارنامه.
ابونصرسراج ، عبدالله بن علی (1388). اللّمع¬فی¬التصوّف، تصحیح رینولد آلن نیکلسون، ترجمۀ مهدی محبّتی، تهران: اساطیر.
احمدی، هایده ؛ شیدا، شهرزاد ؛ دانشگر، آذر (1403). «نظریّۀ حیث التفاتی ادموند هوسرل و تحلیل تطبیقی دیدگاه¬های هوسرل و عین¬القضات همدانی». فصلنامۀ تحلیل و تفسیر متون ادبیات فارسی (دهخدا)، دورۀ16، شمارۀ62 : 75-59.
ارسطو (1343). فنّ شعر، ترجمۀ عبدالحسین زرّین¬کوب، تهران: بنگاه ترجمه و نشرکتاب.
استیس، والتر ت (1401). عرفان و فلسفه، ترجمۀ بهاءالدّین خرّمشاهی، تهران: سروش.
افراشی، آزیتا (1400). استعاره و شناخت، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
انصاری هروی، عبداالله بن منصور (1396). طبقات الصّوفیه، تصحیح محمّد سرور مولایی، تهران: توس.
برهان، محمّد حسین (1362). برهان قاطع، تصحیح محمّد معین، تهران: امیر¬کبیر.
حیدری، مهدی (1397). «نقطه و دایره در ادبیات عرفانی فارسی مطابق با مکتب ابن¬عربی»، فصلنامۀ ادبیات عرفانی، دوره10، شمارۀ 18: 182-163
سجّادی، سیّد جعفر (1393). فرهنگ اصطلاحات و تعبیرات عرفانی، تهران: طهوری.
شمیسا، سیروس (1394). بیان، تهران: میترا.
غزالی، محمّد بن محمّد (1364). مشکات¬الانوار، ترجمۀ صادق آیینه¬وند، تهران: امیرکبیر.
فتوحی رودمعجنی، محمود (1398). سبک¬شناسی نظریه¬ها، رویکردها و روش¬ها، تهران: سخن.
کووچش، زلتان (1398). استعاره، مقدمه¬ای کاربردی، ترجمۀ جهانشاه میرزابیگی، تهران: آگاه.
لیکاف، جرج ؛ جانسون، مارک (1399). استعاره¬هایی که با آن¬ها زندگی می¬کنیم، ترجمۀ جهانشاه میرزابیگی، تهران: آگاه.
میبدی، ابوالفضل رشیدالدّین (1388). ترجمه و تفسیر عرفانی قرآن کریم. به کوشش سیّدرضا باقریان موحّد، ج1، تهران: ارمغان طوبی.
نسفی، عزیزالدّین بن محمّد (1391). کشف¬الحقایق، تصحیح سیّد علی¬اصغر میرباقری¬فرد، تهران: سخن.
نسفی، عزیزالدّین بن محمّد (1394). الانسان¬الکامل، تصحیح ماریژان موله، تهران: طهوری.