بررسی تطبیقی هویت اجتماعی زنان از دیدگاه آیت الله خمینی و آیت الله خامنه ای
محورهای موضوعی : اخلاق و تربیت اسلامی
مریم کوچک زاده
1
,
خدیجه ذالقدر
2
*
,
هادی بیگی ملک آباد
3
,
عاصمه قاسمی
4
1 - گروه مطالعات زنان، گرایش زن و خانواده و حقوق زن در اسلام ، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 - گروه علوم اجتماعی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3 - گروه علوم اجتماعی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
4 - گروه علوم اجتماعی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
کلید واژه: هویت اجتماعی زنان, متفکران مسلمان معاصر, امام خمینی, آیتالله خامنهای.,
چکیده مقاله :
پژوهش حاضر با هدف بررسی تحولات هویت اجتماعی زنان در اندیشه متفکران مسلمان معاصر، به تحلیل تطبیقی دیدگاههای امام خمینی و آیتالله خامنهای میپردازد. در دنیای مدرن که هویتهای اجتماعی و جنسیتی دستخوش تغییرات جدی شدهاند، زنان مسلمان با چالشهایی چون نابرابری حقوق، کلیشههای جنسیتی، مردسالاری و تعارض نقشها مواجهاند. نقش متفکران و روشنفکران مسلمان در شکلدهی به نگرشها و سیاستهای اجتماعی، حقوقی و فرهنگی درباره زنان بسیار تأثیرگذار است. یافتههای این پژوهش نشان میدهد که اندیشههای سنتگرا، تجددگرا و تمدنگرا هر یک با رویکردی متفاوت به موضوع هویت و مشارکت زنان پرداختهاند؛ از تأکید بر نقشهای سنتی و تفاوتهای طبیعی تا حمایت از حقوق برابر و مشارکت فعال زنان در توسعه. نتایج حاکی از آن است که برای تحقق هویت اجتماعی زنان و توانمندسازی آنان در جامعه، توجه به عوامل حقوقی، فرهنگی، مذهبی و تاریخی ضروری بوده و تدوین الگویی جامع و روزآمد با تکیه بر عدالت، کرامت و مشارکت فعال زنان، پیشنیاز توسعه پایدار و متوازن در جوامع اسلامی است.
The present study aims to examine the developments in women's social identity in the thoughts of contemporary Muslim thinkers, and conducts a comparative analysis of the views of Imam Khomeini and Ayatollah Khamenei. In the modern world, where social and gender identities have undergone serious changes, Muslim women face challenges such as unequal rights, gender stereotypes, patriarchy, and role conflict.The collective of Muslim thinkers and intellectuals has been very influential in shaping social, legal, and cultural attitudes and policies regarding women. The findings of this study show that traditionalist, modernist, and civilizationist thought have each addressed the issue of women's identity and participation with a different approach; from emphasizing traditional roles and natural differences to supporting equal rights and women's active participation in development.The article indicates that in order to realize women's social identity and empower them in society, it is necessary to pay attention to legal, cultural, religious and historical factors, and developing a comprehensive and up-to-date model based on justice, dignity and active participation of women is a prerequisite for sustainable and balanced development in Islamic societies..
ایمانی، علی؛ احمدوند، ولی محمد؛ (1400)، تبیین جایگاه زن در اندیشه جریانهای سلفی معاصر؛ نشریه اندیشه نوین دینی، شماره 64
قاسمی، الهام. (1400). هویت فرهنگی در عصر جهانی شدن: همگرایی یا واگرایی؟ !. پژوهش های مکانی فضایی، 5(2 (پیاپی 18) )، 83-96.
بندهزاده، خسرو (١٣٨٢). هم برابري زن و مرد، تهران: روشنگران و مطالعات زنان .
بهداروند، محمدمهدی، (1397)، بازشناسی جایگاه زن در اندیشه دینی، پیام زن ، شماره 200
تشکري، زهرا (١٣٨١). زن در نگاه روشن فکران، قم : دفتر مطالعات و تحقيقات زنان.
جنكينز، ريچارد، (1400)، هويت اجتماعي، ترجمه تورج ياراحمدي، تهران: انتشارا شيرازه
جوادي آملي، عبدالله (١٣٧٦). زن در آئينۀ جمال و جلال الهي، قم : اسرا.
جوادی آملی، عبدالله،(1393)، زن در آیینه جمال و جلال الهی، تهران، رجا
چاوشیان،(1381)، سبک زندگی و هویت اجتماعی، پایان نامه دکتری جامعه شناسی تهران، دانشکده علوم اجتماعی
حداد عادل غلامعلی ، (1396)، دانشنامه و دانشنامه نگاری ، نشر مرجع، تهران
حداد، طاهر (2۰14) امرأتنا في الشريعة و المجتمع، تونس: دارالمعارف.
حسین زاده، علی، فرهنگ ارشاد، امین نیازی، (1388) " بررسی عوامل مؤثر بر هویت اجتماعی دانشجویان دختر دانشگاه شهید چمران اهواز"، مجله جامعه شناسی کاربردی شماره 35،
حسيني اصفهاني، عمادالدين (١٣٦٦). زنان پيغمبر اسلام، تهران: نشر محمد.
حسيني طهراني، محمدحسين (١٤٠٤ق ). ترجمۀ رسالۀ بديعه در تفسير آيۀ الرجال ...، ترجمۀ چند تن از فضلاي حکمت ، تهران: حکمت .
حسيني طهراني، محمدحسين (١٤١٥ق ). نگرشي بر مقالۀ قبض و بسط تئوريک شريعت عبدالکريم سروش، مشهد: مؤسسۀ ترجمه و نشر دورة علوم و معارف اسلام .
حکيم پور، محمد (١٣٨٢). حقوق زن در کشاکش سنت و تجدد، تهران: نغمۀ نوانديش .
خرمشاد، محمدباقر(1382) روشنفکری و روشنفکری دینی ایران در سمت حرکت، فصلنامه سیاسی-اجتماعی رهیافتهای سیاسی و بینالمللی، ش۴
زلفعلی فام، جعفر و غفاری، (1388)، " تحلیل جامعه شناختی هویت اجتماعی دختران دانشگاه گیلان" مجله پژوهش جوانان، فرهنگ، جامعه
علویقی، علی اکبر(1357). زن درآیینه تاریخ،شرکت چاپ تهران. ..
سبحانی، محمدتقی، (1391) الگوی جامع شخصیت زن مسلمان (تعاریف و ساختار) ، دفتر مطالعات و تحقیقات زنان، تهران
شیرزادکبریا بهارک، (1398)، نقش زن در فعالیتهای اجتماعی با تاکید بر اندیشه های امام خمینی (ره)، زن مسلمان ایرانی در آیینه الگوی پیشرفت پنجاه ساله
عزیزی، حسین، (1394)، جایگاه زن در تاریخ اسلام، فصلنامه پژوهشهای تاریخی ، شماره24
شاهدی، سامره، و فرجودی، محمدعلی. (1389). جایگاه شغلی زن در خانواده و اجتماع از دیدگاه قرآن. زن و جامعه (جامعه شناسی زنان)، 1(4 (مسلسل 4))، 113-133.
غلامی، علی،(1398)، زن در اندیشه اسلامی: هویت خانوادگی و اجتماعی زن در نظام جنسیت و خانواده در اسلام ، قم: مرکز بین المللی ترجمه و نشر المصطفی
کاستلز، ایمانوئل،(1380)، عصر اطلاعات قدرت هویت، ترجمه حسن چاوشیان، جلد دوم، تهران- طرح نو نشر نی
گیدنز، آنتونی، (1389)، " تجدد و تشخص، جامعه و هویت شخصی در عصر جدید" ترجمه ناصر موفقیان، تهران، نشر نی
لولاآور، منصوره؛ شاهمرادی زواره راضیه ، (1400)، واکاوی نقش اجتماعی زن از منظر آیتالله خامنهای، فصلنامه علمی نظریههای اجتماعی متفکران مسلمان، د وره 4، شماره 1 - شماره پیاپی 6
مطهری، مرتضی، (1373)، نظام حقوقی زن در اسلام، تهران، صدرا.
مطهری، مرتضی، (1377)، مسئله حجاب، تهران، صدرا.
مهرپور، حسين (١٣٧٩). مباحثي از حقوق زن (از منظر حقوق داخلي، مباني فقهي و موازين بين المللي)، تهران: اطلاعات .
مهريزي، مهدي (١٣٨٢). زن و فرهنگ ديني، تهران: هستينما.
موسوی خمینی، سید روح الله(1395)، صحیفه امام، مجموعه آثار امام خمینی، چاپ سوم، تهران: عروج
Bendixsen(2020) The Religious Identity of Young Muslim Women in Berlin Published by: Brill Stable URL:
Furseth, I. (2015). The hijab: Boundary work and identity negotiations among immigrant Muslim women in the Los Angeles area. Review of Religious Research, 365-385.
McClendon, D., Hackett, C., Potančoková, M., Stonawski, M., & Skirbekk, V. (2018). Women's education in the Muslim world. Population and Development Review, 311-342.