سنجه داوری تجاری بینالمللی و داوری بینالمللی سرمایهگذاری؛ تلاقی اصول حقوقی و الزامات اخلاقی در راستای عدالت رویهای
محورهای موضوعی : اخلاق و تربیت اسلامیندا حیدری مقدم 1 , احمد فاطمی 2 * , محمدعلی کفایی فر 3
1 - گروه حقوق بینالملل عمومی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران
2 - گروه حقوق بینالملل عمومی، واحد اسلامشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، اسلامشهر، ایران
3 - گروه حقوق بینالملل عمومی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران
کلید واژه: داوری بینالمللی, داوری تجاری, داوری سرمایهگذاری, عدالت رویهای, ملاحظات اخلاقی.,
چکیده مقاله :
در نظام حقوقی بینالمللی، داوری یکی از مهمترین روشهای حلوفصل اختلافات در حوزه تجارت و سرمایهگذاری محسوب میشود. داوری تجاری و داوری سرمایهگذاری هرچند اصولی مشترک مانند بیطرفی، دادرسی منصفانه و الزامآور بودن آراء دارند، اما از نظر قلمرو دعاوی، ترکیب طرفین و قواعد حاکم تفاوتهای اساسی دارند. داوری تجاری میان اشخاص خصوصی و شرکتها شکل میگیرد و انعطافپذیری بیشتری دارد، درحالیکه داوری سرمایهگذاری، به دلیل حضور دولتها، تحت تأثیر معاهدات بینالمللی و ملاحظات حاکمیتی است. عدالت رویهای یکی از چالشهای مهم در هر دو نوع داوری است. انتخاب داوران، شفافیت فرآیند داوری، تعارض میان اصل محرمانگی و حق دسترسی عمومی و سوءاستفاده از فرآیند داوری، از جمله موانعی است که بر مشروعیت این نظام تأثیر میگذارد. یافتههای پژوهش نشان میدهد که تفاوتهای نهادی و ساختاری در هر دو نوع داوری، بر نحوه اجرای عدالت رویهای اثرگذار است و ایجاد توازن میان حمایت از سرمایهگذاران و حفظ حاکمیت دولتها، همچنان یک چالش اساسی باقی مانده است. نوشتار حاضر با روش توصیفی-تحلیلی، به بررسی مقایسهای این دو نظام داوری و تأثیر آنها بر عدالت رویهای و ملاحظات اخلاقی پرداخته است.
In international legal systems, arbitration is one of the most significant methods for resolving disputes in trade and investment. Commercial arbitration and investment arbitration share fundamental principles such as impartiality, fair trial, and binding decisions, yet they differ significantly in terms of dispute scope, party composition, and governing rules. Commercial arbitration occurs between private parties and corporations, offering greater flexibility, whereas investment arbitration, due to the involvement of states, is influenced by international treaties and sovereign considerations. Procedural justice remains a crucial challenge in both types of arbitration. Issues such as arbitrator selection, transparency, the conflict between confidentiality and public access, and potential misuse of arbitration mechanisms impact the legitimacy of the system. The findings of this study indicate that institutional and structural differences between the two arbitration systems affect the implementation of procedural justice, and balancing investor protection with state sovereignty remains a persistent challenge. This research, using a descriptive-analytical method, conducts a comparative analysis of these two arbitration frameworks and their impact on procedural justice and ethical considerations.
ابراهیمی، سید نصرالله و سلطانزاده، سجاد. (1393). مفهوم سرمایهگذاری در رویه داوری مرکز حل و فصل اختلافات سرمایهگذاری خارجی(ایکسید)، مجله حقوق بینالمللی، ش50: 108-77.
اسکینی، ربیعا و خاکپور، احد. (1398). تعارض بین اصل شفافیت و محرمانگی در داوریهای بینالمللی، فصلنامه دیدگاههای حقوق قضایی، دوره 24، ش86: 64-45.
باغبان، رحیم و یکتا، حدیثه. (1400). معیارهای تشخیص قرارداد سرمایهگذاری در داوری سرمایهگذاری خارجی، دوفصلنامه دانشنامه حقوق اقتصادی، دوره جدید، سال28، ش19: 317- 292.
بطحائی، سیدفرهاد و شمس، عبدالله. (1396). معیار تشخیص استقلال و بیطرفی داور، فصلنامه تحقیقات حقوقی، ش77: 65- 39.
جنیدی، لعیا. (1376). قانون حاکم در داوری تجاری بینالمللی، تهران: نشر دادگستر.
خدری، سالح. (1394). دادرسی منصفانه در داوری تجاری بینالمللی، مطالعات حقوق تطبیقی، دوره6، ش2: 540- 519.
درویشیهویدا، یوسف. (1388). شیوههای جایگزین حل و فصل اختلاف(ADR)، تهران: نشر میزان، چ نخست.
رضاییشورکی، طیبه. (1399). بررسی جایگاه شرط داوری در قراردادهای تجاری بینالمللی در حل و فصل اختلافات بینالمللی، فصلنامه علمی رهیافتهای نوین در مطالعات اسلامی، دوره دوم، ش5: 33-9.
شیروی، عبدالحسین. (1394). داوری تجاری بینالمللی، تهران: انتشارات سمت، چ5.
صفویهمامی، زهره و موسوی زنوز، موسی و میرعباسی، سیدباقر. (1400). سیر تحولات داوری بینالملل در گذر تاریخ؛ از داوری دولتشهرها تا داوری تجاری بینالملل، فصلنامه تحقیقات حقوق خصوصی و کیفری، ش49: 108-79.
علومییزدی، حمیدرضا و آزادی، یاسمن. (1394). داورینامه و جایگاه آن در داوری تجاری بینالمللی، فصلنامه پژوهش حقوق خصوصی، سال سوم، ش11: 148- 121.
لیو، جولیان دی ام و میستلیس، لوکاس ای و کرول، استفان ام. (1391). داوری تجاری بینالمللی تطبیقی، ترجمه محمد حبیبی مجنده، قم: انتشارات دانشگاه مفید، چ نخست.
مجتهدی، محمدرضا. (1390). درآمدی بر حقوق حل و فصل اختلافات سرمایهگذاری بینالمللی بر مبنای کنوانسیون داوری ایکسید، نشریه علمی-پژوهشی فقه و حقوق اسلامی، سال دوم، ش3: 199-175.
محمودیکردی، زهرا. (1397). ماهیت اصول کلی حقوقی و کارکردهای آن در حقوق بینالملل، مجله حقوق بینالمللی، ش58: 364- 329.
Born, Gary, (2014) International commercial arbitration, 4rd edition, Kluwer Law International. New York
Gaillard, Emmanuel. (2017). Abuse of Process in International Arbitration, ICSID Review, Vol. 32, No. 1: 17-37.
Gaillard, Emmanuel & Savage, John(eds). (1999), Fouchard, Gaillard, Goldman On InternationaI Commercial Arbitration, Hague, Kluwer Law International, 1st ed.
Guzman, Andrew. (2008). How International Law Works: A Rational Choice Theory, Oxford University Press
Kaufmann-Kohler, Gabrielle & Schultz, Thomas. (2004). Online Dispute Resolution: Challenges for Contemporary Justice, Kluwer Law International.
Kriebaum, Ursula & Schreuer, Christoph & Dolzer, Rudolf. (2022). Principles of International Investment Law, Oxford University Press, 3rd Edition.
Lim, C. L. & Ho, Jean & Paparinskis, Martins. (2021). International Investment Law and Arbitration, Cambridge University Press, 2nd edition
Maupin, Julie A. (2014). Public and Private in International Investment Law: An Integrated Systems Approach, VIRGINIA JOURNAL OF INTERNATIONAL LAW, Vol. 54:2.
McLachlan, Campbell & Shore, Laurence & Weiniger, Matthew. (2017). International Investment Arbitration: Substantive Principles, Oxford University Press, 2nd Edition
Muchlinski, Peter. (2021). Multinational Enterprises and the Law, Oxford International Law Library, Third Edition
Newcombe, Andrew & Paradell, Lluís. (2009). Law and Practice of Investment Treaties. Standards of Treatment, Kluwer Law International.
Parmentier, Pieter. (2018). International Commercial Arbitration v International Investment Arbitration: Similar Game but Somehow Different Rules, Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=3200648
Redfern, A. and Hunter, M. (2004). Law and Practice of International Commercial Arbitration. Published by Sweet and Maxwell
Rogers, Catherine. (2013). Ethics in International Arbitration, Oxford University Press.
Schill, Stephan W & Malintoppi, Loretta & Schreuer, Christoph H & Reinisch, August & Sinclair, Anthony. (2022). Schreuer's Commentary on the ICSID Convention: A Commentary on the Convention on the Settlement of Investment Disputes Between States and Nationals of Other States, Cambridge University Press. Third Edition.
Schreuer, Christoph H. (2009), The ICSID Convention: A Commentary, New York, Cambridge University Press, 2d ed.
Sornarajah, M. (2021). The International Law on Foreign Investment. Cambridge University Press. 5th edition
Subedi, Surya P. (2020). International Investment Law: Reconciling Policy and Principle, Bloomsbury Academic.
Upreti, Pratyush Nath. (2018). Philip Morris v Uruguay: A Breathing Space for Domestic IP Regulation, European Intellectual Property Review 40(4).
Van Harten, Gus. (2009). Investment Treaty Arbitration and Public Law, Oxford University Press
Waibel, Michael. (2010). The Backlash Against Investment Arbitration: Perceptions and Reality, Wolters Kluwer Law & Business.