پیشگامان تحول در بجنورد از انقلاب مشروطه تا انقلاب اسلامی (مطالعه موردی صنعت برق)
محورهای موضوعی : اخلاق و تربیت اسلامیمهین صدقی قره چشمه 1 , رجبعلی وثوقی مطلق 2 * , امیر اکبری 3
1 - دانشجوی دکتری، گروه تاریخ، واحد بجنورد، دانشگاه آزاد اسلامی، بجنورد، ایران
2 - استادیار گروه تاریخ، واحد بجنورد، دانشگاه آزاد اسلامی، بجنورد، ایران
3 - استادیارگروه تاریخ، واحد بجنورد، دانشگاه آزاد اسلامی،بجنورد، ایران
کلید واژه: پیشگامان, صنعت برق, بجنورد, تاتاری, انقلاب مشروطه تا انقلاب اسلامی.,
چکیده مقاله :
استفاده از برق در خراسان نقش بزرگی را در رشد صنایع ایفا کرد. گسترش شهرها و نیاز به برق به عنوان یکی از مهم ترین پدیده های زیستی کنونی، سبب رشد خدمات برق¬رسانی در شهرستان های استان خراسان از جمله در بجنورد گردید. هدف از مقاله حاضر، بررسی پیشگامان صنعت برق در بجنورد از انقلاب مشروطه تا انقلاب اسلامی می باشد، که از روش تحقیق تاریخی توصیفی- تحلیلی استفاده شده است. روش گردآوری اطلاعات و منابع به صورت کتابخانه ای، میدانی و اسنادی بوده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که، حاج حسن تاتاری تأسیسات برق را در سال 1332ش. در بجنورد راه اندازی کرد. کارخانه برق دیگری با وساطت یکی از افراد وابسته به رژیم پهلوی، به نام سرهنگ عرفانی در بجنورد شروع به کار کرد. وضعیت برق بجنورد کم، گران و مقرون به خاموشی های بسیار بود. از سال 1346 که مدیریت تأسیسات برق بجنورد به برق منطقه خراسان واگذار گردید، به علت اختلافاتی که در امر تحویل تأسیسات وجود داشت، امکان سرمایه گذاری توسط برق منطقه ای خراسان در این شهر نبود، لذا تا مدتی تنها با نگهداری و تعمیرات کلی شبکه و تأسیسات احتیاجات اهالی را از نظر نیروی برق تأمین می نمود، ولی پس از مدتی اختلافات مرتفع و تأسیسات به شرکت تحویل داده شد.
The use of electricity in Khorasan played a major role in the growth of industries. The expansion of cities and the need for electricity as one of the most important current biological phenomena led to the growth of electricity services in the cities of Khorasan province, including Bojnourd. The purpose of this article is to examine the pioneers of the electricity industry in Bojnourd from the Constitutional Revolution to the Islamic Revolution, using the descriptive-analytical historical research method. The method of collecting information and resources was library, field and documentary. The research findings show that Haj Hassan Tatari launched electricity facilities in Bojnourd in 1332. Another electricity plant started operating in Bojnourd with the mediation of a person affiliated with the Pahlavi regime, named Colonel Erfani. The electricity situation in Bojnourd was low, expensive and prone to many blackouts. Since 1967, when the management of Bojnourd's power facilities was handed over to Khorasan Regional Electricity, due to disputes over the delivery of the facilities, Khorasan Regional Electricity was unable to invest in this city. Therefore, for a while, it only provided the residents' needs in terms of electricity through general maintenance and repairs of the network and facilities. However, after a while, the disputes were resolved and the facilities were handed over to the company..
اعتمادالسلطنه، محمدحسن خان(1362)، « مطلع الشمس»، با مقدمه و فهارس اهتمام: تیمور برهان لیمودهی، جلد اول و دوم، بی جا: فرهنگسرا، میدان انقلاب بازارچه کتاب.
بازخانه ای، علی(1382)، مراکز گرایشات روستایی شهرستان بجنورد(جغرافیای اقتصادی شهرستان بجنورد)، بی جا: بی نا.
بدیعی، ربیع(1362)، « جغرافیای مفصل ایران»، بی جا: انتشارات اقبال.
پایدار، حسین، پروان، بیژن (1384)؛« انقلاب اسلامی در بجنورد»، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
توکلی مقدم، حسین (1375)؛ وجه تسمیه شهرهای ایران(بررسی معانی نام های شهرهای ایران از دوران کهن تا عصر حاضر)، جلد اول، با مقدمه مهدی محقق، تهران: میعاد.
تاثیری، رضا (1393)؛ « شهر من بیجین یورد، تاریخ شهر بجنورد از نگاهی دیگر»، بجنورد: درج سخن.
خوافی، شهاب الدین عبدالله(حافظ ابرو) (1370)، جغرافیای تاریخی خراسان در تاریخ حافظ ابرو، به تحصیح و تعلیق غلامرضا ورهرام، تهران: اطلاعات.
حکیم الممالک، علی نقی (1356)، «روزنامه سفر خراسان»، تهران: بی نا.
حجت، مسعود، بانکیان، محمداسماعیل (1384)، « یکصد سال صنعت برق ایران»، بی جا: فردوس.
سهام الدوله، یارمحمدخان، شادلو، خاور بی بی ( 1374)؛ سفرنامه های سهام الدوله بجنوردی، به اهتمام قدرت الله روشنی زعفرانلو، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
سوالونی، غلامرضا، نجاتی باغدار، قربانی، اسدالله [برای] شرکت برق منطقه ای خراسان، معاونت تحقیقات و برنامه ریزی، یکصد سال تاریخ صنعت برق خراسان، مشهد: انتشارات قاف مشهدالرضا (ع)، 1387، ص 291- 290.
سعیدیان، عبدالحسین (1372)، « سرزمین و مردم ایران، مردم شناسی و آداب و رسوم اقوام ایرانی»، تهران: سازمان چاپ خواجه اول فردوسی.
شادلو، امان الله(1394)؛ ایل من شادی، به کوشش علی رحمتی، بجنورد: بیژن یورد.
شریعتی، علی(1363)، راهنمای خراسان، بی جا، انتشارات الفبا.
صادقی، سلیمان(1373)، جغرافیای شهرستان بجنورد، ویراستار دکتر محمدحسین پاپلی یزدی، علی سالیانی، مشهد: مؤسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی.
ظلی، منوچهر (1350)؛ شناسنامه شهرهای ایران بجنورد، مشهد: انتشارات پروپاگاند.
کریمیان، علی(1399)، جغرافیای تاریخی بجنورد(قلعه ها، نفوس و سسیر تطور تقسیمات از 1294 ق. تا 1383 ش.)، شیروان: شیلان.
گنج شایگان (1335)؛ به کوشش آقای سیدمحمدعلی جمال زاده، برلین: انتشارات اداره «کاوه».
لسترنج ( 1373)؛ جغرافیای تاریخی سرزمین های خلافت شرقی، ترجمه محمود عرفان، تهران: علمی و فرهنگی.
مطیعی لنگرودی، حسن( 1373)، « جغرافیای اقتصادی خراسان»، ویراستاران: دکتر محمدحسین پاپلی یزدی، علیب سالیانی، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی.
محبوبی اردکانی، حسین (1376)؛ تاریخ مؤسسات تمدنی جدید در ایران، چاپ دوم، تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، جلد سوم، ص 513.
مک گریگر، سی. ام (1368)؛ شرح سفری به ایالت خراسان و شمال غربی افغانستان ( جلد دوم)، مترجم اسدالله توکلی طبسی، مشهد: معاونت فرهنگی آستان قدس رضوی.
ییت، چارلز ادوارد (1365)؛ خراسان و سیستان، سفرنامه کلنل ییت به ایران و افغانستان، ترجمه قدرت الله روشنی زعفرانلو، مهرداد رهبری، تهران: یزدان.
روزنامه
روزنامه خراسان، سال 18، شماره 4970، پنج شنبه 17شهریور 1345، ص 11.
روزنامه خراسان یومیه، سال 20، شماره 5566، پنج شنبه 4مهر 1347، ص 10.
روزنامه مبارز، سال 17، شماره 1536، چهارشنبه 20 دیماه 1346، ص 3.
روزنامه آفتاب شرق- مشهد، 9259، 19/12/1346؛ مجله تهران مصور، 1280، 9/1/1347.
روزنامه خراسان، سال 20، شماره 5981، پنج شنبه30 بهمن 1348، ص 6.
روزنامه خراسان، سال 24، شماره 6712، دوشنبه 20 مرداد 1351، ص 6.
روزنامه خراسان، سال41، شماره 126، 13 شهریور 1344، ص 4.