Ethical Principles and the Moral Confrontation with the Enemy in Light of the Teachings of Nahj al-Balāgha
Subject Areas : اخلاق و تربیت اسلامی
Fatemeh Shakerin
1
,
Majid Abolgasemzadeh
2
*
,
Ahmad Gholamali
3
,
Hamidreza Shakerin
4
1 - University of Islamic Studies
2 - Assistant Professor and Faculty Member of Qom University of Islamic Education
3 - Assistant Professor, University of Quran and Hadith
4 - The logic of Understanding Religion Group, Research Institute for Islamic Thought and Culture, Qom, Iran
Keywords: Nahj al-Balāgha, enemy, justice, warfare, ethical confrontation, Imam ʿAlī (a).,
Abstract :
Confrontation with an enemy is typically undertaken with the aim of overcoming them; however, the central concern of this paper is how to maintain ethical conduct amid enmity—a question examined through the lens of the Nahj al-Balāgha. This seminal work records the statements of Imam ʿAlī (a) in response to his numerous adversaries during periods of sedition and warfare, making it a rich source for presenting a precise and insightful portrayal of moral engagement with the enemy. This portrayal is grounded in justice, human dignity, and God-consciousness, while simultaneously preserving moral boundaries even in the midst of conflict and hostility. Employing a descriptive-analytical method and content analysis of the teachings of the Nahj al-Balāgha, this study seeks to identify and elucidate the foundational ethical concepts and approaches that govern confrontation with the enemy. The findings reveal that principles such as avoidance of injustice, faithfulness to covenants, fairness even toward adversaries, restraint of anger, and observance of human rights constitute the core of Imam ʿAlī’s moral framework in dealing with enemies. While firmly committed to legitimate defense and resistance, this model prevents the descent into vengeance, humiliation, and unnecessary violence, thereby offering an elevated paradigm for the ethics of conflict and enmity. The article argues that the teachings of the Nahj al-Balāgha possess the theoretical and strategic potential to serve as a basis for rethinking the ethics of warfare and resistance within the contemporary Islamic world.
قرآن کریم
نهجالبلاغه، صبحی صالح
ابن ابی الحدید، عبد الحمید بن هبه الله (1404ق)، شرح نهج البلاغة، محقق ابراهیم، محمد ابوالفضل، 20ج، قم: مکتبة آیة الله العظمی المرعشي النجفي (ره).
ابن شهر آشوب مازندرانى، محمد بن على، (1379 ق) مناقب آل أبي طالب عليهم السلام (لابن شهرآشوب)، 4جلد، علامه - قم، چاپ: اول.
ابنکثیر، إسماعيل بن عمر، (1407 هـ - 1986 م) البداية والنهاية، دار الفكر.
ابنمیثم، میثم بن علی (1404ق)، شرح نهج البلاغة، تهران: دفتر نشر الکتاب.
آملی، عزالدین بن جعفر (بیتا)، ترجمه و شرح نهجالبلاغه، مشهد: آستان قدس رضوی
بلاذری، احمد بن یحیی، (۱۴۱۷ق) جمل من أنساب الأشراف، تحقیق سهیل زکار و ریاض زرکلی، با اشراف مکتب البحوث والدراسات، بیروت، دار الفکر.
ثقفى، ابراهيم بن محمد بن سعيد بن هلال، (1395 ق) الغارات( ط- الحديثة)، مصحح: محدث، جلال الدين، تهران: انجمن آثار ملى.
جعفری، محمد تقی (1376)، ترجمه و تفسير نهج البلاغه، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
خويي، حبيب الله بن محمد (1400ق)، منهاج البراعة، مصحح: میانجی، ابراهیم، شارح: حسن زاده آملی، حسن و کمرهای، محمدباقر، 21جلد، تهران: مکتبة الاسلامية.
رفعت، محسن، «رفتارشناسی تحلیلی از رهبری اخلاق مدارانۀ امامعلی(ع) در جنگ جمل مبتنی بر آموزههای نهجالبلاغه»، پژوهشنامه علوی، بهار و تابستان 1400، سال دوازدهم، صص 109 تا 141.
شریف رضی، محمد بن حسین (1407ق)، نهج البلاغة (صبحی الصالح)، قم: مؤسسة دار الهجرة
شوشتری، محمد تقی، (1376) بهجالصباغة فی شرح نهجالبلاغه، تهران: امیرکبیر.
طبری، محمدبن جریر، (1387) تاریخ الطبری، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت: دارالتراث.
الطبري، محمد بن جرير، (1988) تاريخ الامم والملوك للامام، بيروت: مؤسسة الاعلمي للمطبوعات.
كلينى، محمد بن يعقوب بن اسحاق (1429ق)، كافي( ط- دارالحديث)، قم: دار الحديث.
ماکیاولی، نیکولو (1399)، شهریار، ترجمه داریوش آشوری، تهران: آگاه.
مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى (1403ق)، بحار الانوار، بیروت: دار إحياء التراث العربي
مفردات راغب،
مکارم شیرازی، ناصر، (1375) پیام امام امیر المؤمنین، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
پهلوان، منصور و احمدی آشتیانی، فرهاد، (مرداد 1395) «اخلاق در جهاد از دیدگاه امام علی علیهالسلام»، پژوهشهای نهجالبلاغه، ش49.