رهیافتی اخلاقی بر ابعاد اجتماعی قاعده زرین در اشعار پروین اعتصامی
محورهای موضوعی : Ethics and Islamic Education
1 - استادیار دانشگاه قم، قم، ایران
کلید واژه: اخلاق. پروین. قاعده زرین. کنترلگری آگاهانه. صنعت تقابل.,
چکیده مقاله :
عبارت «آنچه برای خود میپسندی برای دیگران هم بپسند و آنچه برای خود نمیپسندی برای دیگران هم مپسند» مفاد قاعده زرین است که قاعدهای اخلاقی با هدف گسترش خیرات و محو رذائل اخلاقی است. علاوه بر اخلاق درعلوم دیگر همچون جامعه شناسی، روان شناسی و ادبیات نیز کاربرد دارد. پروین اعتصامی در دیوان خود به آن اشاره کرده و میگوید: «به کس مپسند رنجی کز برای خویش نپسندی؛ بدوش کس منه باری که خود بردنش نتوانی.» وی طهارت وجدان را از مبانی این اصل اخلاقی دانسته و خویشتن داری اگاهانه را منبعث از ان میداند. بر این اساس در اشعار اجتماعی خود بر دو عنصر اگاهی بخشی و انگیزه دهی تکیه میکند. وی در اشعارش در خطاب به حاکمان جور، قاضیان رشوه خوار، کارفرمایان ستمگر و عابدان ریا کار آنها را به قضاوتی منصفانه نسبت به افعالشان فرا میخواند تا با درک زشتی اعمال خود به نوعی کنترلگری اگاهانه دست یابند . این قاعده در قالب اشعار تعلیمی و مناظرات ادبی پروین به تصویر کشیده شده و هنر جان دارانگاری اشیاء به خوبی به نمایش گذاشته است. ایجاد خود اگاهی درونی، اتخاذ خود به جای دیگران، کنترلگری اگاهانه خود و دیگران از عناصر قاعده زرین است که به وفور در اشعار پروین یافت میشود. ادب پژوهان وجود اشعار جبرگرایانه، نفی اختیار فاعل اخلاقی و تعارضات محتوایی را نه تنها عیب بر پروین نمیبینند بلکه آن راهنرآفرینی وی در استفاده از صنعت تقابل و آیرونی دانستهاند.
The phrase “What you like for yourself, like for others, and what you dislike for yourself, dislike for others” is the content of the Golden Rule, which is a moral rule aimed at expanding good deeds and eradicating moral vices. In addition to ethics, it is also used in other sciences such as sociology, psychology, and literature. Parvin Etesami refers to it in her Divan and says: “Do not like someone else’s suffering, do not like someone else’s suffering for yourself; on someone else’s shoulders is a burden that you cannot bear yourself.” She considers purity of conscience to be one of the foundations of this moral principle and considers conscious self-control to be a result of it. Accordingly, in her social poems, she relies on two elements of awareness and motivation. In her poems, she addresses unjust rulers, bribe-taking judges, oppressive employers, and hypocrites, calling on them to make a fair judgment of their actions so that they can achieve a kind of conscious control by realizing the ugliness of their actions. This rule is depicted in the form of Parvin's didactic poems and literary debates, and the art of the soul of objects is well demonstrated. Creating inner self-awareness, adopting oneself in place of others, and consciously controlling oneself and others are elements of the Golden Rule that are abundantly found in Parvin's poems. Literary scholars not only do not see the existence of deterministic poems, the negation of the moral agent's free will, and content conflicts as a flaw in Parvin, but they have considered it her creative leadership in using the art of confrontation and irony.
قرآن مجید
نهج البلاغه
احمدی زاده، حسن.(1400) قاعده زرین در اندیشه اخلاقی فیض کاشانی. دو فصلنامه علمی کاشان شناسی. بهار و تابستان. دوره ۱۴. شماره یک
اسلامی، حسن. (1386). قاعده زرین در حدیث و اخلاق. مجله علوم حدیث. پاییز و زمستان. شماره 45-46
اعتصامی، پروین.(1372). دیوان پروین اعتصامی. (مقدمه غلامحسین فردوس). نشر طلوع. چاپ اول.
اکبری، منوچهر. (1386). مجموعه مقالات نکوداشت پروین اعتصامی. چاپ اول. خانه کتاب
اکبری، منوچهر، (1392). پروین پژوهی (مجموعه مقالاتی در بررسی آرا، احوال و آثار پروین اعتصامی). خانه کتاب
بلخی رومی(مولوی)،جلال الدین محمد. (1381). مثنوی معنوی. ( تصحیح، مفدمه و کشف الابیات از قوام الدین خرمشاهی). انتشارات دوستان. چاپ ششم.
پیر علیزاده، حکیمه. (1402)مقایسه سیمای جامعه در اشعار استاد شهریار و پروین اعتصامی. اولین همایش بین المللی ادبیات. زبان شناسی و علوم انسانی
حرانی، حسین بن علی. (1363). تحف العقول عن ال الرسول. موسسه النشر الاسلامی. چاپ دوم
حیدری، حسین؛ حاجی اکبری، فاطمه. (1401). صورت بندی مفهومی قاعده های زرین و سیمین در نهج البلاغه. مجله ادیان و عرفان. سال 55. شماره دو
داد. سیما(۱۳۸۷). فرهنگ اصطلاحات ادبی. تهران. مروارید
دین محمدی کرسفی، نصرت الله. (1401)نگاهی شتاب زده به ارزش ها و ضد ارزش ها در دیوان پروین اعتصامی. هفتمین همایش بین المللی مطالعات زبان و ادبیات در جهان اسلام
راوراد، اعظم. (1386) .جامعه شناسی اثر هنری. پژوهشنامه فرهنگستان هنر.
سعدی، مصلح بن عبدالله. (1385). گلستان سعدی.( ویراستارمحمدعلی فروغی). نشر ققنوس. چاپ 18
سیاری، سولماز؛ یلقی، عبدالرشید. (1401)واکاوی تطبیقی مضامین اجتماعی انتقادی مختومقلی فراغی و پروین اعتصامی. دوازدهمین همایش بین المللی مطالعات زبانی، ادبی، فرهنگی و تاریخی
شیواپور، حامد؛ اخباری، محسن. (1393). تاملاتی در کاربرد قانون زرین اخلاق در قران کریم. فصلنامه علمی- پژوهشی نامه اخلاق. سال هفتم. تابستان ۱۳۹۳. شماره ۲۴
صفایی. علی. ادهمی. حسین.۱۳۹۲. نگاهی به جلوهای ایرونی در اندیشه و اشعار پروین اعتصامی. زبان و ادب فارسی. نشریه سابق دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز. سال ۶۶. پاییز. زمستان. شماره ۲۲۸
صفری، مهدی؛ طاهری اردلی، سکینه.(1399) بررسی اعتراض و ظلم ستیزی در دیوان پروین. فصل نامه اورمزد. بهار. شماره 50
صفری، مهدی؛ طاهری اردلی، سکینه، فصل نامه اورمزد، بهار 1399، شماره 50
طباطبائی اردکانی، سید محمود. (1376). یادمان پروین. چاپ اول. انتشارات علامه طباطبائی
طباطبائی، محمد حسین. (1363). تفسیر المیزان. تهران. انتشارات محمدی.
فردوسی، ابوالقاسم. (1393). انتشارات طلائیه. چاپ اول
قدمیاری، مجید. (1387). معجزه پروین( در ترازوی نقد). انتشارات سخن
کریمی لاسکی، محمد؛ احد قراملکی، فرامرز. (1395). تحلیل مفهومی و گزارهای قاعده زرین اخلاق. محمد کریمی لاسکی و احد فرامرز قراملکی. مجله ذهن. پاییز و زمستان
میرشکاری،عباس؛ رمضانی، فاطمه (1402) قاعده طلایی در اخلاق. دایره المعارف اخلاق پزشکی اسلامی.
وحیدا، فریدون. (1388). جامعه شناسی در ادبیات فارسی. چاپ دوم. تهران. انتشارات سمت
هاورز، آرنولد. (1355). محدوده و گسترهی جامعه شناسی هنر و ادبیات. (ترجمه فیروز شیروانلو). تهران. توس
Hare R.M.; (1965) Freedom and Reason. Oxford: Oxford University Press.
Wattle، Jeffrey; (1996) The Golden Rule; New York- Oxford: Oxford University Press.